Het leven: stekelig en heel mooi tegelijk

Met Kleine hellen heeft Anne Moon Disko een mooie korte roman geschreven over een broer en een zus, Max en Vera, die voor een onvermijdelijk afscheid komen te staan. Het boek werd uitgegeven door Uitgeverij Oevers.

Wat direct opvalt aan dit boekje zijn de prachtige cover en de goed klinkende naam van de auteur. Die naam blijkt een pseudoniem te zijn, maar uit wat op de flap staat, kan al worden opgemaakt dat die niet lang geheim blijft. Een beetje vreemd, een pseudoniem voor iemand die niet onbekend wenst te blijven, maar op de pagina's van de Literatuurclub vind je al een klein beetje meer uitleg: https://bit.ly/2ylaqVo. De cover is heel opvallend, een boek om in de boekhandel meteen even te bekijken. En symbolisch ook. We zien een stekelige cactus die uitmondt in twee mooie bloemen: hoe hard en pijnlijk het verleden ook was en hoe moeilijk het af te leggen pad, het staat de ontwikkeling tot twee mooie mensen niet in de weg. Het geheel blijft natuurlijk een cactus, en ook al zijn die momenteel erg hip, het is geen makkelijke, simpelweg mooie plant. Net zoals het leven zelf, dat is zeker ook niet altijd even makkelijk en mooi. De afbeelding komt van een grafisch ontwerpbureau, Kades-Kaden.nl, wellicht werd die ook echt in opdracht voor dit boek en op basis van het verhaal gemaakt.

De twee hoofdpersonen worden geconfronteerd met de ziekte en nakende dood van Vera. Voor hen is dit een moment om terug te kijken naar het verleden, naar hun jeugd en het moeilijke traject dat ze samen en apart hebben afgelegd. Het vertelperspectief wisselt de hele tijd, soms vertelt Max, soms Vera en even is een anonieme verteller aan het woord. Het is niet zo eenvoudig om te weten wie aan het woord is, soms zijn daar een paar zinnen of een paar alinea’s voor nodig. Maar dat is net zo bijzonder aan dit boekje. De lezer wordt op het verkeerde been gezet, maar bewust. De levens van broer en zus lopen zo door elkaar dat ze ook stukken van elkaars leven hadden kunnen leiden. Het is eigenlijk wel fijn om pas na een tijdje lezen door te hebben wie eigenlijk aan het woord was. Ook de sprongen in de tijd vond zijn niet storend: wie terugkijkt op zijn of haar leven, doet dat immers niet chronologisch, maar aan de hand van een trigger.

Max is kunstenaar en Vera is beginnend schrijfster die bezig is met een boek over outsiderkunst (veel te kort uitgelegd: zogenaamd ‘naïeve’ kunstwerken van kunstenaars die niet tot het reguliere kunstcircuit behoren, maar een link hebben met de psychiatrie). Dat dit boekje barst van de namen van kunstenaars, is dus niet verwonderlijk. Er zijn niet alleen letterlijke verwijzingen naar kunstenaars en kunstwerken, het verhaal wordt ook heel beeldend beschreven. Een paar voorbeelden van mooie, beeldende zinnen: “Zoals Max schilderde, zo had zij willen schrijven. Witte en grijze zinnen waardoorheen kleurige, gedempte herinneringen klinken.”; “In de verte hoorde ik haar stem. Volkomen verkeerd woord ook, uitgezaaid… Zaaien roept beelden op van oogsten, van groenten en bloemen, niet van de alvleesklier en de lever…”; “Tijdens de lange treinreis had hij bedacht wat hij tegen Vera kon zeggen, maar in de minutenlange omhelzing waren alle woorden vervaagd, alsof ze waren uitgegumd – hij zag ze nog wel, de lichte contouren van letters, maar kon er geen woorden mee vormen.”

En hoe kort dit boek ook is, het bevat ook heel wat muziek. Satie bijvoorbeeld, maar natuurlijk ook Little Hells van Marissa Nadler. Meteen was de ietwat vreemde titel ‘kleine hellen’ verklaard. Deze muziek is een aangename ontdekking: donkere teksten op ijle, etherische muziektonen, betoverende muziek. Het past wel bij het personage Vera om van deze muziek te houden. Bovendien is Nadler ook beeldend kunstenaar. Dat past dus niet alleen in het interessegebied van Vera, maar verwijst ook naar de mysterieuze auteur van dit boek. Van de song Priest with balloons van Tiny Ruins staat een stuk tekst helemaal vooraan als motto in het boek. Het verhaal over de priester wordt verteld in het boek. De lezer komt het dus letterlijk tegen. En de plaat Die Meistersinger von Nuernberg van Richard Wagner wordt gespeeld. Een beetje een vreemde keuze vond ik dat om een romantisch moment mee te begeleiden. Hoe scène afloopt, heeft misschien wel met de muziek te maken…

Het boekje bevat veel thema’s, maar het belangrijkste voor mij is het zich schuldig voelen. Toen Vera 5 was, maakte ze met haar vader en broertje Menko van 2, een uitstapje naar het strand. Tijdens een moment van onoplettendheid raken ze het kleine broertje kwijt. Hij is verdronken. Vera voelt zich schuldig. De houding van de moeder, die er niet bij was op het strand, maakt dit schuldgevoel alleen maar groter: “Oma heeft het vaak gezegd: ‘Het was niet jouw schuld, Vera’. Ze had het graag van haar moeder gehoord.” Knap hoe zo’n korte zin, zo’n harde realiteit kan omschrijven. Het ongeluk en de schuldvraag heeft een volledige ontwrichting van het gezin tot gevolg, maar leidt ook tot de hechte band tussen Vera en haar nieuwe broertje Max. Ze blijft voor hem zorgen, het liefste regelt ze ook alles al voor hem voor de tijd dat ze er zelf niet meer zal zijn.