Welkom in mijn hoofd

Welkom in Amerika is de tweede roman van Linda Boström Knausgård (1972). Eerder verschenen al gedichten van haar, korte verhalen en de roman De val van Helios. Deze Zweedse dame zullen velen al een beetje kennen via het werk van haar ex-man Karl Ove Knausgård. In zijn boeken neemt hij immers geen blad voor de mond, waardoor we weet hebben van haar mentale problemen, haar gevecht met een bipolaire stoornis en depressies. Ook de relatie met haar vader, ook een getroebleerd man, was zwaar en moeilijk.

Hoort dit persoonlijke beeld in een inleiding? Is het niet beter om het boek en de schrijfster op eigen merites te beoordelen? Dat is een goed punt, ware het niet dat deze thema’s ook aan bod komen in dit boek.

“Ik ben nu al een tijd geleden opgehouden met praten. Iedereen is eraan gewend. Mijn moeder, mijn broer. Mijn vader is dood, dus ik weet niet wat hij ervan zou vinden.”

Met deze eerste zin maken we meteen kennis met Ellen, een elfjarig meisje dat heeft beslist om niet langer te praten. Door voor de stilte te kiezen verandert heel haar jonge leven. Van een vrolijk kind dat op school een voortrekkersrol had en veel vriendjes om zich heen, wordt ze een stil meisje dat haar eenzaamheid koestert en zonder geluid te maken met zichzelf in gesprek gaat.

De lezer volgt haar ook op die manier. De nog geen 120 bladzijden dat dit boekje telt, vormen haar monoloog. Wat er precies gaande is, wordt enkel vanuit haar standpunt belicht en de lezer komt mondjesmaat te weten wat er met haar is gebeurd en gebeurt.

“Ik ben opgehouden met praten toen het groeien in mij te veel plaats begon in te nemen. Ik wist zeker dat ik niet tegelijk kon groeien en praten.”

Dit is een verhaal van een meisje dat beseft dat ze groot wordt. Ze stelt zich vragen over het volwassen zijn, over hoe ze verschilt van haar moeder, een actrice, die vrolijk door het leven fladdert en steeds weer benadrukt dat ze een licht gezin zijn, terwijl Ellen zichzelf veeleer associeert met donker. Ze vertelt ook over haar oudere broer, van wie ze vooral bang blijkt te zijn. Een broer die zich het liefst opsluit in zijn kamer met een dichtgespijkerde deur.

Al snel blijkt dat er meer aan de hand is in dit gezin en met Ellen.

“Mijn vader is dood. Had ik dat al gezegd? Het is mijn schuld. Ik heb hardop aan God gevraagd om papa dood te laten gaan en toen deed hij dat. Op een ochtend lag hij stijf in zijn bed. Zo’n macht hadden mijn woorden dus. Misschien klopte het wel niet van dat groeien. Misschien was ik opgehouden met praten omdat mijn wens in vervulling was gegaan.”

Ellen wentelt zich in stilzwijgen. Ook schrijven doet ze niet. Ze trekt zich helemaal in zichzelf terug en doet dat grondig. Beetje bij beetje ontdekken we wat er aan de hand was met haar vader. We komen niet alles te weten, maar er is sprake van alcoholmisbruik en geweld. De moeder doet heel erg haar best om het leven licht en luchtig te maken, maar lijkt daarbij haar opvoedkundige taak wel eens te vergeten. En dat de broer het ook niet makkelijk heeft met de situatie en het leven, blijkt ook al snel.

Voor Ellen blijft haar vader een sterke en invloedrijke aanwezigheid, ook al is hij gestorven. Hij is trouwens de enige met wie ze nog praat. Zal het haar lukken om zich van hem los te rukken en aansluiting te vinden bij haar moeder en broer? Komt het ooit nog goed?

Dit is een prachtig diepgaand boekje. Het perspectief van het kind is heel goed uitgewerkt. De lezer ziet de dingen door haar ogen – en krabt zich daarbij wel eens in het haar. Het inlevingsvermogen van Linda Boström Knausgård is fantastisch goed. En zo komen we weer uit bij de persoonlijke elementen uit de inleiding: ze weet heel goed waarover ze schrijft.

En ook al is dit een korte roman die erg vlot leest, het is geen snel boek. Het beste is om de zinnen traag te savoureren. Het boekje bevat er zo weinig, maar ze zijn allemaal van groot belang. Het is een aanrader. En wie het leest ontdekt ook waarom roman die zich helemaal in Zweden afspeelt, Welkom in Amerika heet.