De laatste eilanders

Recensie van:
De laatste eilanders
De laatste eilanders van Stefan Popa is toegankelijk én literair; een hartverscheurende roman over liefde, verlies en de meedogenloze kracht van vooruitgang.
Auteur :
Stefan Popa
is een Nederlands-Roemeense auteur en journalist. Hij brak door toen zijn debuut Verdwenen grenzen werd getipt in De Wereld Draait Door. Daarna verschenen de lovend ontvangen romans Of de oleander de winter overleeft en In de schaduw van de eik. Hij is regelmatig te horen op NPO Radio 1.
Andere boeken van deze auteur:
Tevens uitgegeven door Harper Collins Holland.
Verdwenen grenzen
In de schaduw van de eik
Het feest
Of de oleander de winter overleeft
Wijze van lezen:
Recensie-exemplaar paperback Harper Collins Holland in ruil voor mijn recensie en deelname aan Harpers Boekenclub 2026.
Uitgeverij:
HarperCollinsHolland
Genre:
Roman
De laatste eilanders steunt op de waargebeurde tragedie van Ada Kaleh, maar reikt verder: het toont wat er verdwijnt wanneer werelden worden weggevaagd en waarom sommige verhalen móéten overleven.
Cover en flaptekst:
Ik vind de cover prachtig door de heldere rijkdom aan kleuren blauw en gouden golvende lijnen. De vrouw waarbij het water tot haar lippen komt symboliseert ook gelijk de titel haar ogen nog geloken maar bijna dicht ; de laatste eilanders; ze houden krampachtig hun hoofd boven water om op die manier op het eiland te kunnen blijven.
De geloken bijna dichte ogen symboliseren zolang mogelijk blijven kijken naar je vertrouwde leefomgeving voordat het water alles meeneemt. Het goud in de kleuren symboliseert de goede gouden tijden van een bestaan.
Ik lees vaak eerst de achterkant van boeken maar op basis daarvan zou ik dit boek kopen. Ik vind de diverse personen van waaruit het verhaal verteld wordt intrigerend. Je krijgt zo diverse meningen gepresenteerd.
Ook de dreiging van een eiland waar mensen vaak decennialang gewoond hebben dat dat ophoudt te bestaan hoe gaat een mens daarmee om. Die diverse emoties van bang boos bedroefd of blij en hoe daar verschil in zit en waarom.
De foto en auteursinformatie aan de binnenflap achterin vind ik een waardevolle toevoeging.
Quote:
1
Tussen stad en water en water en woud lag ons eiland. Twee kilometer lang, een halve kilometer breed – stroomafwaarts van Wenen, Boedapest en Belgrado stak ons geheim uit de Donau. Precies tussen wijlen Joegoslavië en moederland Roemenië in de IJzeren Poort, het kloofdal met zijn gevaarlijke stromingen en verraderlijke noten. Aan de overzijde zongen de cicaden. Aan onze oevers zongen wij. De drijvende bloemenmand op de Donau, zo noemden ze ons heilige eiland. Door de ligging tussen de beschermende bergkammen van de Karpaten heerste er een mediterraan klimaat. In de tuinen groeiden amandel-, pruimen- en vijgenbomen, en zelfs olijf- en zoete sinaasappelbomen. Van de rozenbladeren maakten de vrouwen jam. Er floreerde veel, zoveel meer. Italiaanse cipressen, populieren, platanen en kastanjes rezen boven het fort uit dat de Oostenrijkers hadden achtergelaten. Het fort gaf ons niet alleen een thuis, maar ook onze naam: adakale, ‘vestingeiland’ in het Turks dat wij spraken.
Mooie teksten:
Niemand geloofde dat het eiland kon verdwijnen. Tot het te laat was.
Mijn beroep: ruïnebouwer. Mijn roeping: ruïnearchitect. Mijn ondeugd: ruïnevoyeur. Vraag me niet naar vergeten en verlaten plaatsen in Europa. Moeder zelf was zo’n plek. Ikzelf ben zo’n plek.
-Mircea Cărtărescu
Het verhaal:
Diep in het hart van Europa, waar de Donau kronkelt, ligt Ada Kaleh, een eiland dat op het punt staat te verdwijnen door de komst van een waterkrachtcentrale. De eilanders staan voor onmogelijke keuzes.
Azra balanceert tussen traditie en vrijheid. Ibrahim wordt verraden, maar door wie? Boekhandelaarszoon Deniz probeert ondertussen het eiland en de verhalen te redden. Samen vechten ze tegen de nietsontziende stroom van de geschiedenis.
Mijn verwachting voorafgaand aan het lezen:
Een uit divers perspectief, diepgelaagd en informerend verhaal.
Mijn leesbeleving:
Als ik heel eerlijk ben had ik eerst moeite om in dit verhaal te komen. Dit boek lezen als mijn gezin thuis was, was geen optie. Dit verhaal lezen in de stilte die hier overdag heerst hielp wel.
Gaandeweg werd ik zeer aangenaam verrast door de mooie woorden: lyrisch, poëtisch of metaforisch en de geschiedschrijving en de ontstaansgeschiedenis van het eiland. En dat in zeer gedetailleerde bewoordingen.
De personages lieten zich eerst moeilijk grijpen maar later sloot ik hen in mijn hart. Ze zijn geloofwaardig en gedetailleerd uitgewerkt. Hun levensloop is fascinerend.
Ik bleef geboeid doorlezen. Kortom geef dit verhaal de tijd die het zeker verdient. Dan nestel je je namelijk in dit verhaal en kom je erachter hoe mooi en diep gelaagd het is. Hoe uniek.
Ik heb even op Google de achtergronden van het eiland opgezocht en toen kreeg ik een nog beter beeld. In het boek wordt de ontstaansgeschiedenis van het eiland gedetailleerd beschreven. De Donau komt vaak voorbij. Door de gedetailleerde beeldende schrijfstijl rook ik de zilte zeelucht, voelde ik het gras en de aarde onder mijn voeten. Ik zag de bewoners tot in detail voor me en het voelde alsof ik continu in hun kielzog meeliep.
Ik voelde de wind door mijn haren of de zon op mijn huid branden. Maar ook rook ik de sigarettenrook en de zoetheid van het Turkse fruit.
De sfeer van onderlinge saamhorigheid, de band tussen een vader en zijn dochter, het continue op de hoede zijn voor represailles als je als boekwinkel niet de “juiste” boeken verkoopt.
Het gedartel van de plaatselijke jeugd, hun belevenissen, het onderlinge “rivaliteit” tussen twee jongens om in het gevlei van een meisje te komen. Het is er allemaal dus dan krijg je een rijke indruk.
De thematiek en de symbolen die mij opvallen in dit verhaal:
Een eeuwenoud eiland dat verloren lijkt te gaan aan de moderniteit van een waterkrachtcentrale. Gedwongen vertrek naar elders: het vaste land of andere bestemmingen.
De rouw, het verdriet hierover van de bewoners voelde ik in mijn eigen botten. Deze beslissing die genomen wordt zonder duidelijke hoor en wederhoor. Driehoeksverhouding tussen gezworen jeugdvrienden. Verraad om dichterbij de vrouw van je dromen te komen en haar tot de jouwe te maken.
Of is het geen verraad is het boven de rest uit willen steken jezelf op de borst kloppen dat jij je aan de regels houdt die opgesteld zijn. Ervoor zorgen dat de doornen van schitterende rozen anderen geen pijn doen?
Veranderingen vanuit het hoge gezag die de dagelijkse gang van zaken blijvend beïnvloeden op het eiland.
Het door gezaghebbenden gruwelijk bepaalde lot van andersdenkenden.
Ik associeer het eiland met sigaretten; de handel erin, de smokkel, de gebruikers ervan, de fabriek waar ze gemaakt en verpakt worden door de eilanders, rozenjam, boeken, Turkse cultuur, taal, geloof, verafgoding van een heilige en gebruiken, Roemenië, Roemeens, communisme.
De innerlijke hunkering van Azra naar een moederliefde die zij slechts korte tijd kende. Haar mijmeringen of zij dezelfde vrouw wordt als haar moeder.
En Atlantis dat hetzelfde lot als Ada Kelah beschoren was.
Ik vind dat de hoofdpersonages Azra, Deniz en Ibrahim zich gedurende het verhaal ontwikkeld hebben. In essentie zijn zij henzelf gebleven.
Azra een mooi meisje die graag kwajongensstreken uithaalt maar wel verwacht dat iemand anders de leiding hierin neemt. Als ze volwassen is zorgt ze met liefde voor haar vader. Eigenlijk zoals haar vader haar in haar jeugd verzorgde en begeleidde.
Net als in haar jeugd overdenkt ze nog steeds de afwezigheid van haar moeder. Welke schaduw dat over het gezin wierp. Ik vind haar een frivool fladderende vlinder aan de buitenkant en een diepe denkende vrouw aan de binnenkant.
Ze beweegt zich heen en weer tussen de stille literaire zoon van een boekhandelaar; Deniz en de jongen die met zijn veren en afkomst pronkt; Ibrahim.
Ibrahim vind ik erg vol van zichzelf. Zijn bravoure houding over zijn afkomst.
Deniz is als jongen rustig en bedeesd. Literair geïnteresseerd versleten voor boekenwurm. Een sterke band met zijn ouders.
Tussen de jongens en later mannen zie je een continue strijd om de aandacht. Het “verraad” dat gepleegd wordt maakt amoureuze wegen vrij.
Totdat de confrontatie met het verraad plaats vindt.
Ibrahim die verbitterd is geraakt door bepaalde levensgebeurtenissen, zijn woede kwijt moet en overgaat tot actie.
Azra die zo verweven is met het eiland. Die haar hele leven lang droomt om de wereld buiten het eiland te ervaren. Maar dan toch een “vertrouwd” familiair levenspad volgt.
Je voelt de verbondenheid met hun wortels, de gehechtheid aan hun geboortegrond in iedere vezel van je lijf.
Ik dacht eerst dat Ada Kelah een vrouw was. Totdat ik las dat dit de naam van het eiland was. Toch bleef ik haar zien als een vrouw. Een vrouw die eilanders in haar schoot liet ontspruiten en op haar vruchtbare gronden liet opgroeien en leven.
Toeliet dat zij die stierven begraven werden in haar grond. Over hen waakte, ze wiegde als de golven huizenhoog op het eiland beuken met een storm. Die ze aan haar hand liet ontdekken en hun handen niet losliet als ze buiten het eiland waren. In hun hart waren de eilanders altijd verbonden met Ada Kelah.
Toen dat wat lange tijd slechts bestond in de krochten van het brein daadwerkelijk gebeurde voelde het voor mij als rouw. De navelstreng met Ada Kelah werd met bruut geweld verbroken.
Haar levendige, liefdevolle en bruisende aanwezigheid verdween voor altijd. Als golven die zonder richtpunt luwen als de ultieme storm is geweest.
De emotie die mij het meest bij is gebleven is dat vernieuwing de diepgewortelde voorspelbaarheid om te leven op een eiland waar mensen al tijden gelukkig zijn is ondermijnt. Dat het verdriet van verplicht afscheid moeten nemen een ieders brein binnen dendert en volledig beheerst.
Ik had met Deniz te doen die zo graag gezien wilde worden door Azra maar continu door Ibrahim leek te worden overtroefd. En dat Azra haar moeder nooit echt heeft mogen leren kennen dat deed ook pijn.
Hij laat je als lezer diverse personen volgen. Personen met diverse meningen waardoor het perspectief hierop telkens wijzigt. Stefan legt de nadruk op datgene wat gaat verdwijnen en het besef wat dat teweegbrengt.
De plot is veelzeggend en mooi. Deze past perfect in de lijn van dit verhaal.
Mijn mening:
Ik geef 4 sterren.
Eerst had ik de nodige moeite om in dit verhaal te komen. Tot de kern te komen en de personages te bereiken.
Toen ik doorkreeg dat dit verhaal zich het beste laat lezen in de stilte, betoverde het me en greep het me. Ik leerde de personages tot in het diepste van hun zijn kennen en werd deelgenoot van hun levensvisie, gedachten en gevoelens.
Dit werd begeleid door lyrische, metaforische, diepgaande en gedetailleerde beschrijvingen. Ik vond het ook een leerzaam en intrigerend verhaal.
Een hartverscheurend, diepgaand, meeslepend, intrigerend, onafwendbaar, krachtig en een authentiek verteld verhaal.
Mijn conclusie is dat mijn voorafgaande verwachtingen van dit verhaal overtroffen zijn. Ik lees en recenseer graag meer boeken van auteur Stefan Popa.
HarperCollinsHolland hartelijk dank voor dit boek.
Bedankt dat ik het met de Harpers Boekenclub 2026 mocht bespreken.