Vergankelijkheid

Robert Seethaler. Ik leer de naam kennen in de Volkskrant als de meest bekende en gelauwerde schrijver van Oostenrijk. Genomineerd voor de International Booker Prize. Dat creëert een verwachting!

Het Café Zonder Naam luidt de titel. Verschenen in 2023. Speelt in 1966. Overigens ook het geboortejaar van Seethaler. De voorkant is wat oubollig. Een vergeelde-oude-foto indruk. Ben er geen fan van. Het ziet er uit als te lang in de zon gelegen.

De hoofdpersoon is Robert Simon. Een dertiger. Hij werkt op de markt in Wenen en koopt een café, knapt het op en opent de deuren. Het wordt een ontmoetingsplek van mensen met hun verhalen. Het café vormt als het ware het decor. Mensen komen en gaan. Hetzelfde geldt voor hun verhalen. Het zijn kleine schilderijtjes die Seethaler aanbiedt. Portretjes. Met de nadruk op ‘-tjes’. Vanwege de ‘fijnheid’ van de verhalen. Het zijn geen grote meeslepende levens transformerende gebeurtenissen die beschreven worden. Maar levensverhalen van gewone mensen die één voor één tot leven komen in het boek. ‘Het was vreemd hoe weinig hij van hen wist en hoe goed hij hen toch kende’, laat Seethaler Robert Simon zeggen.

Deze ‘gewoonheid’ komt ook tot uitdrukking in de naam van het café: café zonder naam. Als om extra te benadrukken dat hier echt niets bijzonders gebeurt. Zelfs het café heeft er geen eigen naam.
En de bizarre tegenstelling is dat juist die gewone verhalen over gewone mensen enorm aangrijpend, interessant en bijzonder zijn. Dat is mooi gedaan door Seethaler.

Het boek kent 39 korte hoofdstukken. En in die hoofdstukken komt het café tot leven. De sfeer is goed getroffen. Zo gaat het in een echte stamkroeg ook. Een plek waar vaste gasten en passanten elkaar verhalen vertellen. Een vluchthaven biedend aan mensen met problemen.

De achterflap zegt dat dit een roman is over ‘het menselijk streven naar verandering.’ En hoe ‘plots’ een ‘nieuwe wereld’ kan ontstaan. De personages in het boek zelf veranderen echter niet fundamenteel. Ze zijn daar ook niet naar op zoek. In het boek loop je een tijdje met ze mee. Dus daar klopt die achterflap niet.
De ‘plotsheid’ van de nieuwe wereld die klopt dan weer wel. Om het café en haar bezoekers heen verandert de wereld. Nieuwe gebouwen, supermarkten, meer ver verkeer. Niets blijft zoals het was. Ook het café niet. Eigenlijk gaat het boek over die vergankelijkheid. Over de context waarin mensen leven.

Dat levert dan wel een essentiële vraag op. Als de personen in het boek, de mensen in het café, zelf niet echt op zoek zijn naar drastische verandering, maar eigenlijk gewoon hun leven leven, wat drijft die verandering dan wel? Dat moet iets ‘groters’ zijn. Iets groters dan de in het boek beschreven personages. Wat dat dan is wordt in het boek niet opgehelderd, en daarmee overgelaten aan de verbeelding van de lezer.