Lezersrecensie

De vluchtelingenproblematiek als stemmenverdienmodel voor populisten.


Fransh56 Fransh56
2 apr 2026

De cabaretier Theo Maassen stelde eens: “Vroeger had je politici die schetsten een droom en die hadden een plan hoe die droom te verwerkelijken. En nu heb je alleen nog maar politici die schetsen een nachtmerrie en die hebben een plan hoe die nachtmerrie te voorkomen.Bron: Met Alle Respect (2012). Het is dit soort nachtmerriescenario s dat door populisten ge of misbruikt wordt als stemmenverdienmodel.
Ilja Leonard Pfeijffer, een van onze beste Nederlandse schrijvers, heeft zijn tanden gezet in de verhouding democratie, populisme en rechtstaat; en het resultaat mag er zijn. Ik las het en dacht onmiddellijk:”, Eindelijk iemand die eloquent verwoordt wat ik al jaren denk.

Ilja Leonard Pfeijffer valt meteen met de deur in huis. Zo stelt hij: 'Terwijl de problemen economisch van aard zijn, worden zij cultureel geframed en, zoals dat gaat, worden de minst fortuinlijke verschoppelingen, die onder de dreiging van geweld en honger huis en haard hebben moeten ontvluchten, als zondebokken aangewezen. (Absolute democratie pag.12)'

Eindelijk iemand die verwoordt wat ik al jaren denk

Pfeijffer die in Italië woont heeft dicht bij huis met de een schoolvoorbeeld van ondermijning van democratie en rechtsstaat sinds daar de neo-facistische regering Melonie de macht is.
Als oorzaak van deze opkomst van het populisme en verval van democratie en rechtstaat ziet Pfeijffer de globalisering. Hij stelt: “ 'De oorzaak van de meest ingrijpende veranderingen die onze maatschappij op dit moment ondergaat, is de globalisering. We zouden kunnen zeggen dat de oude vertrouwde dichotomie van links en rechts plaats heeft gemaakt voor een tweedeling in de bevolking van degenen die de globalisering beschouwen als een kans en een uitdaging en van hen die haar vrezen'

Dictatuur van de meerderheid en raam van Overton

In de klassieke opvatting van democratie is altijd een rol ingeruimd voor de rechten van minderheden De democratie is dus pas een volwaardige als zij is vastgeklonken aan burgerlijke rechten en vrijheden die minSinds is de beste 14 september2018). Het is op dit punt waar het misgaat. Kan een meerderheid immers de rechtstaat en de belangen van minderhedenu zomaar negeren?Het antwoord is een eenduidig NEE. Ook links krigt ervan langs. Zij hebben sinds de val van de muur het neo-liberalusme omarmt en te weinig gedaan om een alternatief te formuleren.

Slaapwandelend de dictatuur tegemoet

Pfeijffer analyseert de huIdige situatie ook via het zogenaamde Raam van Overton.Dat is een instrument wat meet welke (politieke)opinies beschouwd worden als “ mainstream” en welke als radicaal of extreem is een duidelijke verschuiving van opvattingen die vroeger als ondenkbaar gekwalificeerd werden en nu denkbaar of zelfs mainstream zijn, zoals bijvoorbeeld de noodwet maatregelen van Wilders.Al met al een ruk naar rechts
Ik vind het een fantastisch boek dat de vinger precies op de zere plek legt. Door ook te putten uit zijn eerdere boek Alkibiades geeft Pfeijffer het verval ook een historische dimensie. Het boek is ook een zeer krachtige waarschuwing tegen verwaarlozing van het democratisch ethos.
De auteur stelt dan ook 'Ik begrijp tot mijn schrik en verontrusting nu hoe eenvoudig het is om in slaap te worden gesust door de traagheid aller dingen en om slaapwandelend naar een dictatuur geleid te worden. Absolute democratie pag 5.
Of om een ten onrechte aan Goethe toegeschreven citaat te gebruiken: “Wer schläft in der Demokratie, wacht auf in der Diktatur”
Een aanrader van jewelste.

Reacties

Meer recensies van Fransh56

Boeken van dezelfde auteur