Geen vertrek, maar verdwijnen.

Stefan Popa laat in De laatste eilanders overtuigend zien hoe vooruitgang en verlies onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Tegen de achtergrond van de bouw van een stuwdam, die het eiland Ada Kaleh zal laten verdwijnen, volgt de roman een gemeenschap die gaandeweg beseft dat hun vertrouwde wereld verdwijnt. Het verhaal blijft dicht bij het alledaagse, waardoor de dreiging des te sterker voelbaar wordt.

Wat vooral knap is, is de beheerste verteltoon. Popa benoemt emoties nauwelijks, maar juist daardoor komen de barstjes in gedrag en relaties scherp naar voren. De onzekerheid sluipt niet binnen via grote gebeurtenissen, maar via kleine verschuivingen die je als lezer bijna ongemerkt meemaakt. Die subtiliteit werkt: het maakt de onmacht tastbaar.

De roman laat overtuigend zien dat een cultuur niet simpelweg kan worden verplaatst. Wanneer het eiland verdwijnt, gaat er meer verloren dan een plek op de kaart; het is een geheel van gewoontes, herinneringen en identiteit dat je niet kunt verplaatsen. Dat besef geeft het verhaal een blijvende impact.

De personages bewegen mee met een wereld die langzaam verdwijnt. Hoop en ontkenning maken ongemerkt plaats voor berusting, zonder duidelijk kantelpunt. Die geleidelijkheid voelt eerlijk, maar creëert door de sobere stijl ook afstand. Toch komt alles samen in de zin: “Dit was geen vertrek. Dit was verdwijnen.” In die eenvoud ligt de kern van de roman: vooruitgang betekent ook verlies, onzichtbaar, maar onomkeerbaar.

Dit boek werd gelezen in het kader van Harpers Boekenclub 2026. Dank aan HarperCollins voor het beschikbaar stellen van het boek.