De Niveafabriek

Wanneer je mijn toiletkastje opent, wordt het blauw voor je ogen; Nivea, Nivea en nog eens Nivea. Plankjes vol deodorant, bodymilk, dagcrème, zeep enz. Ik ben gewoon gek op het Nivea-luchtje. Ik heb dit te danken aan mijn moeder. Voordat ik als kind in de winter op de fiets naar school ging, werden mijn schrale wangen eerst voorzien van een flinke laag Nivea-crème. Toen ik hoorde dat Lena Johannson een trilogie over de Nivea-fabriek geschreven had, besloot ik dat 'De vrouwen van Beiersdorf' een ere plekje in mijn boekenkast moest te krijgen!

Apotheker Oscar Troplowitz neemt eind 19e eeuw het laboratorium over van Paul Beiersdorf en vestigt zich met zijn vrouw Gertrude in Hamburg. Niet iedereen is blij met de overname. Ondanks de tegenwerking weet Oscar het bedrijf succesvol te maken. Oscar heeft veel aandacht voor de werkomstandigheden van zijn arbeiders. Hij voert verschillende hervormingen door in zijn bedrijf zoals betaalde vakantiedagen, een kerstbonus, kinderopvang, zwangerschapsverlof en een 48-urige werkweek. Omdat hij Joods is, wordt hij door vele rijke Hamburgers, fabriekseigenaren en politieke bestuurders gewantrouwd. Gertrude, Irma en Toni (de hoofdpersonen uit de serie) nemen de reclame voor het bedrijf voor hun rekening. Het is mooi om te zien hoe de vriendschap en het vertrouwen tussen deze drie vrouwen groeit.

Gertrude: Bij het lezen van de titel dacht ik dat Gertrude in dit eerste deel de hoofdrol zou spelen, maar dat is niet zo. De vrouwen staan in alle drie de boeken centraal. Gertrude is de vrouw van Troplowitz. Gertrude steunt haar man in zijn werk en organiseert samen met haar vriendin Irma kunstsalons. Gertrude is ongewild kinderloos. Ze is de enige van de drie vriendinnen die echt heeft bestaan. Misschien is dat de reden dat haar karakter het minst goed uitgewerkt is door de schrijfster. Het is verder jammer dat de schrijfster dit pas in haar nawoord schrijft.

Irma: Irma is de vrouw van politicus Eckhard Behn. Voor haar huwelijk had Irma een leeg bestaan. Ze leefde in en gouden kooitje en kon alleen ontsnappen door veel te drinken. In de eerste jaren van haar gearrangeerde huwelijk is Irma niet gelukkig. Maar Eckhard geeft haar alle vrijheid om te schilderen en helpt haar van haar drankverslaving af te komen. Het stel groeit langzaam naar elkaar toe. Lang tijd blijft Irma kinderloos. Haar tijd vult ze met schilderen. Onder de naam Mynona maakt ze spraakmakende schilderijen.

Antonia: Toni’s man ontwikkelt thuis pleisters, en wordt hierbij geassisteerd door Toni. Vlak nadat hij een baan bij Beiersdorf aangeboden krijgt, komt hij door een noodlottig ongeval om het leven. Gelukkig ziet Oscar de kwaliteiten van Toni in en geeft haar een baan bij de fabriek. De concurrent van Oscar chanteert Toni en saboteert de fabriek. Dankzij haar moedige karakter weet ze hier een eind aan te maken. Toni vindt een nieuwe liefde Hermann, die ook bij Beiersdorf werkt. Hermann wil graag een eigen apotheek te beginnen, hier besteed hij al zijn tijd, energie en geld aan. Toni droomt van een huwelijk met Hermann en een gezin, maar Hermann houdt haar aan het lijntje.

Er komen veel interessante thema’s voorbij in de twee boeken: positie van vrouwen, afgunst, vriendschap, maatschappelijke klassen, bedrog, politiek, bindingsangst, reclame, sociale voorzieningen, werkomstandigheden, kinderloosheid, kunst, besmettelijke ziektes (cholera en TBC) en antisemitisme. De boeken lezen/ luisteren heerlijk weg.

Het verhaal is boeiend en geeft een goed beeld van het leven eind 19 begin 20ste eeuw. Wat ik jammer vind, is dat Johannson's verhaal veel afwijkt van de werkelijkheid. Jaartallen en gebeurtenissen kloppen niet en verkeerde mensen krijgen de eer een product omwikkeld te hebben. Ook was de rol die vrouwen in het bedrijf speelden in werkelijkheid veel kleiner. Net als in andere fabrieken in die tijd, werkten de vrouwen bij Beiersdorf alleen als fabrieksarbeiders. Ondanks deze kritiekpuntjes is de serie een echte aanrader!