De (Grote) Cirkel ⭕️ is (bijna) rond

Als kind wilde ik graag piloot worden. Ik heb ongeveer alles gelezen over dit onderwerp. Vooral over de begintijd van het vliegen. Titels van Klaas Norel (‘Vliegende Hollanders’ en ‘Piloot Jan Staal’) en Adriaan Viruly (‘In de schroefwind’ en ‘De Zee en de Overkant’). Ook een verslag van de race London-Melbourne waar het beroemde KLM vliegtuig de Uiver aan meedeed. En won.

De pioniersperiode van het vliegen is tevens de setting van het boek De Grote Cirkel van Maggie Shipstead. Het wordt het grote doel van Marian om de aardbol via de Noordpool en de Zuidpool longitudinaal te omcirkelen: De Grote Cirkel.
In het boek komen allerlei hoogtepunten uit de geschiedenis van de luchtvaart en passant één voor één langs: eerste solovlucht over het kanaal, eerste vlucht over de Atlantische Oceaan, de snelste vlucht naar hier, de eerste solo vlucht naar daar, hoogste vlucht ooit, de eerste vrouw naar hier etc. Een lange lijst van hoogtepunten in hoog tempo door de tijd. Een soort historische parade. Zij vormen de omlijsting van het eigenlijke verhaal. Een verhaal wat overigens compleet fictief is.

Het ‘Round the World’ vliegen was door zijn enorme lengte een complexe onderneming. De wereld rond via de evenaar gebeurde voor het eerst in 1924 door 5 militairen in evenzovele vliegtuigen. De eerste solo vlucht via de evenaar vond plaats in 1933 en komt op naam van Wiley Post. Via de beide polen gebeurde veel later. Pas in 1965 om precies te zijn. Met een Boeing 707 met 40 wetenschappers, crew en gasten aan boord. De reden voor deze relatief late prestatie was het feit dat het commercieel niet interessant genoeg was en het vliegen via de beide polen erg gevaarlijk was (weersomstandigheden en problemen met navigatie).

Terug naar het boek! Shipstead werkt in basis twee verhaallijnen uit. De meest uitgebreide verhaallijn vertelt het verhaal van de tweeling Jamie en Marian Graves. Geboren uit een huwelijk van kapitein Addison Graves en Annabel na een one-night stand op de Josephina Eterna, het schip onder commando van Addison. Dit schip gaat uiteindelijk met moeder Annabel ten onder. Addison Graves ontvlucht zijn schip voortijdig met zijn 2 kinderen (die dan nog baby’s zijn) in een reddingssloep hetgeen hem zijn carrière kost en waardoor hij in de gevangenis belandt. Jamie en Marian groeien op bij de broer van Addison, Wallace. Deze verhaallijn beslaat de periode 1909-1974.
De andere verhaallijn vertelt het verhaal van Hadley Baxter en speelt zich af van 2014-2015. Hadley wordt gevraagd om de rol van Marian Graves te spelen voor een film over de vlucht van Marian rond de wereld.

Het verslag van die vlucht rond de wereld zelf begint relatief laat in het boek, namelijk pas op pagina 583 (van de in totaal 667 pagina’s). Dat betekent dat de voorafgaande pagina’s een opmaat vormen voor deze reis. Een ultieme vlucht die Marian moèt maken: ‘de reden ligt als een kiezelsteen net buiten bereik, stil en onopvallend en onbeduidend, alleen interessant om zijn ongrijpbaarheid.’

Marian Graves is iemand die reeds op jonge leeftijd gefascineerd is door de luchtvaart. Op alle mogelijke manieren ingeperkt, lijkt vliegen voor haar dé manier om vrij te zijn. Mooi verwoord als ze voor de eerste keer dat zij zelfstandig een looping maakt: ‘Ik was letterlijk het middelpunt van het heelal.’
Ze stelt haar hele leven ten doel om die vrijheid te bereiken. Ze ontmoet een weldoener die haar in staat stelt om te leren vliegen. Barclay Maclean. Een dranksmokkelaar. Ze trouwt met hem en vlucht later voor hem. Met het vliegtuig uiteraard en dumpt onderweg haar trouwring uit het raam van het vliegtuig.
Marian wil de omvang van de planeet begrijpen. ‘Wat ik wil is mijn leven meten aan de omvang van de planeet.’

Haar broer Jamie ontwikkeld zich tot een dromerige kunstenaar maar lijkt eenzelfde ambitie te hebben als zijn zus. Hij wil in zijn schilderijen de idee van oneindige ruimte overbrengen: ‘alles wat ik wil schilderen is te groot, dus nu ben ik gaan denken dat het dat te-groot-zijn is wat ik wil schilderen.
Ik voel me geloof ik aangetrokken tot onmogelijkheid.’

De laatste hoofdpersoon is Hadley Baxter. De Marian Graves van nu. Ook haar ouders zijn overleden toen zij jong was (neergestort met een Cessna in Lake Superior-nooit teruggevonden). Ook zij is op zoek naar een doel in het leven.

Een belangrijke rol speelt de Tweede Wereldoorlog. Een periode die door Jamie en Marian zeer verschillend beleefd wordt. Is het voor Marian één van de gelukkigste periodes van haar leven, voor Jamie een traumatische ervaring.

Shipstead weet de aandacht van de lezer van begin tot eind vast te houden (althans die van mij).
In het boek zijn er talloze dwarsverbanden aangebracht. Tussen de hoofdpersonen. Tussen families. En ook nog eens in verschillende tijdzones. Toch wordt het nergens onoverzichtelijk. En ook voelt het nergens als gekunsteld. Bijzonder knap is de wijze waarop de verschillende perspectieven van de hoofdrolspelers en de verschillende tijden in elkaar gevlochten zijn. Als klimplanten die, zich om elkaar heen vlechtend langs de stam van een boom omhoog kruipen en één geheel vormen.
Het taalgebruik van Shipstead is werkelijk briljant! Het boek bevat prachtige zinnen over heel veel verschillende onderwerpen en thema’s. Om er maar een paar te noemen: de rol van de vrouw. Emancipatie. Oorlog. Vriendschap. Kunst. Vrijheid vinden. Onafhankelijk zijn. Liefde. De dood. Homoseksualiteit. Cultuur van indianen. Schuld en boete. Vergeving.

Het boek is te veelomvattend en te complex om zich zomaar samen te laten vatten in een paar zinnen. En toch vormt het één geheel. En dat is een groot compliment!
Of de (Grote) Cirkel daadwerkelijk gesloten wordt en rond is (of zijn) wordt uiteindelijk aan de verbeelding van de lezer overgelaten.