Sarah Waters - The Night Watch

Leesjaar, 12 februari 2021
Sarah Waters – The Night Watch
Virago Press (Londen), 2007

Ik dacht meteen aan Lee Miller toen ik een recensie las van The Night Watch van Sarah Waters. Miller was een Amerikaanse fotografe, die op het zich immer verplaatsende feest in het Parijs van het interbellum, in de schoot van Man Ray was gevallen. Ze ontwikkelde zich tijdens de Tweede Wereldoorlog tot oorlogsfotograaf. Ze heeft een aantal prachtige foto's gemaakt van vrouwen in de oorlog. Vrouwen die mannenwerk hadden overgenomen, omdat de mannen onder de wapenen waren, de Wrens, de vrouwen die dienden in de Royal Navy en vrouwen die in dikke bontjassen de zoeklichten bedienden. Met dat beeld in mijn hoofd schafte ik The Night Watch aan, plantte het in mijn boekenkast en vergat het te lezen.

Het boek heeft vijftien jaar kunnen rijpen in mijn kast. Het papier is verkleurd, naar het matte geel dat een boek op leeftijd kleurt. Het past bij de tijd waar Waters de lezer naartoe voert. Het verhaal loopt de trap der tijd af. Het begint in 1947 en eindigt in 1941. Een tijdreis waarin de oorzaak van problemen, geheimen en gedragingen van de hoofdpersonen beetje bij beetje uit de doeken wordt gedaan. Er wordt afgewisseld tussen Kay, Helen, Viv en Duncan en niet al die verhalen zijn even boeiend, waardoor mijn aandacht regelmatig verslapte. De romantische escapades rond Kay en Helen, die zich als lesbiennes door het leven proberen te bewegen, vond ik overbodig. Het is een centraal thema in het werk van Waters, maar aan dit verhaal voegt het weinig toe. Dat ze tijdens de oorlog zonder veel vraagtekens rondstapten in mannenschoenen en na de oorlog weer werden terugverwacht in keuken en kraamkamer is als thema al rijk genoeg binnen het indringende verhaal over het leven in Londen tijdens de oorlog. In de stukken over Kay, waarin ze in de ambulance op de gebombardeerde slachtoffers af gaat, komt het verhaal voor mij tot leven en word ik er echt ingetrokken. De gedoemde affaire van Viv met haar getrouwde soldaat komt voor mij ook pas tot leven in de gruwelijke gevolgen van een nacht zonder regenjas. De romance vol geheime afspraakjes in goedkope hotels en vooral hun ontmoeting, die in het laatste deel van het boek wordt beschreven, voelt als bladvulling. De verhalen over Helen en Duncan dienen slechts als cement om de andere personen aan elkaar vast te metselen. Ze voegen voor mij niets essentieels aan het verhaal toe.

De tijdreis had wat mij betreft in 1944 mogen stoppen. Er is dan al voldoende duidelijk geworden over de karakters en wat hen in 1947 drijft. Het laatste deel over 1941 leest als een overbodige bijlage, vooral bedoeld om nog wat losse eindjes aan elkaar te knopen. Dat had op subtiele wijze ook in het tweede deel over 1944 verwerkt kunnen worden. Soms moet je een lezer achterlaten met vragen.

Terecht of onterecht niet gelezen?

Ik dwaalde bij het lezen regelmatig af. Dat was verder geen probleem om de hoofdlijnen van het verhaal te blijven volgen. De sfeer van het verduisterde Londen wordt goed neergezet en de stukken die direct over de bombardementen, het helpen van de slachtoffers en het ronddwalen door de donkere straten zijn voor mij het meest geslaagd. De romances zijn mij iets te veel op de Hollywoodformule gestoeld, zonder liefdesverhaal verkoopt het niet. Dat had meer op de achtergrond gemogen om meer nadruk te leggen op de rol van vrouwen tijdens de oorlog en hoe de geest na de oorlog weer in de fles werd gepropt. Door de lesbische agenda minder prominent in het verhaal te verweven gaat het ook voor lezers buiten die doelgroep meer leven. Aan de andere kant is dit een centraal thema in het werk van Waters, een belangrijk thema dat alle aandacht verdient, ook buiten de doelgroep. Ondanks het afdwalen heb ik dit boek wel met plezier gelezen. Dat komt dus vooral doordat de sfeer zo goed is neergezet. Ik was soms even in een verduisterd Londen en daar had ik best eerder mogen zijn.

Mooiste zin

Maybe we've all forfeited our right to happiness, by doing bad things, or by letting bad things happen.