Henry David Thoreau - Walden

Leesjaar 17 september 2021
Henry David Thoreau – Walden or, Life in the Woods
The Big Nest (Londen) 2016

De schrijvende psychiater Frederik van Eeden leidde me naar Henry David Thoreau. Ik las of zag ooit een verhaal over de op socialistische leest geschoeide commune Walden. Eind negentiende eeuw werd deze door van Eeden gesticht op een landgoed bij Bussum. Een kleine tien jaar later implodeerde het ideaal door wanbeheer en onoverbrugbare verschillen tussen intellectuelen en arbeiders. De naam Walden ontleende van Eeden aan het boek van Thoreau, over de tijd die hij in een zelfgebouwde, eenvoudige hut bij Walden Pond (Massachusetts) doorbracht.

In vier jaargetijden past Thoreau de twee jaar, twee maanden en twee dagen die hij in het bos bij het meer heeft doorgebracht. Op kleine afstand van de wereld, waar bezit zo’n centrale rol speelt, probeert hij met zo min mogelijk te leven. Een alternatief voor de rat race, die ook in het midden van de negentiende eeuw al heftige vormen had aangenomen. De Amerikaanse droom van hard werken om van een dubbeltje een kwartje en meer te maken is niet zijn droom. Hij wil terug naar een kernachtig en Spartaans leven om niet op zijn sterfbed te concluderen dat hij in essentie niet werkelijk heeft geleefd.

Dat leven trekt vanuit zijn hut aan hem voorbij. De dieren die er met hem leven, de bomen die in de wind fluisteren, het water van het meer dat verschillende gezichten heeft, vis en ijs schenkt en bomen die hem warm houden als de winterkou in zijn botten kruipt. Hij neemt het tot zich, denkt er over na en ziet dat het goed is. Alleen met zijn gedachten is hij niet. Hij ontvangt gasten in zijn hut en er komen diverse houthakkers, jagers en bewoners van het bos langs zijn hut. Op een goed half uur lopen ligt Concord, de plaats waar zijn leven zich van geboorte tot dood grotendeels afspeelde, dus familie en vrienden zijn nooit ver weg.

Hij richt zich op vier basisbehoeften: eten, onderdak, kleding en brandstof. Zijn hut koste hem zo’n dertig dollar, destijds het equivalent van een jaar huur. De hut mocht hij op het land van een vriend oprichten, in ruil voor klusjes op dat land. Hij verbouwt er bonen, die hij verkoopt. Zo kun je best met minimale middelen een waardevol leven hebben. Hout hakken om op te stoken in de haard, baden in het meer, boeken lezen in Grieks en Latijn en af en toe een praatje met een voorbijganger of een wandeling naar de stad, op de achtergrond fluit de trein van de voortrazende wereld, die de vogels soms overstemt.

Terecht of onterecht ongelezen?

Walden is een vol boek. Het staat bol van poëtische beschrijvingen van de natuur, filosofische verhandelingen en zijpaden naar mythologie. Na het lezen hoef je niet direct het bos in, je bent wel aan het denken gezet. Zou je een stapje terug kunnen, naar een leven waarin je jezelf met minder spullen omringd? Zijn de gemakken van de moderne maatschappij zegeningen of maken ze ons leven juist minder waardevol? Het boek blijft daardoor, ondanks de forse baard die het na ruim anderhalve eeuw heeft gekweekt, in zijn kern essentieel.

Er zijn tal van televisieformats over het kijkersvolk uitgerold, waarin de welbekende bekende Nederlanders het in een afgebakende periode met minder spullen of geld moeten doen. Ludiek voelen hoe het is om niets te hebben en met heel weinig rond te komen. Wetend dat het weer stopt en de zure appel snel weer overdadig zoet zal zijn. Wat voegt het toe? Daarnaast komt er elk jaargetijde wel weer een nieuwe opruimgoeroe op om ons te helpen ontspullen. Ook dat voegt weinig meer toe dan weer een boek dat bij een volgende aanval van opruimwoede naar de papierbak of kringloopwinkel verdwijnt.

Toen Thoreau in zijn hut trok was er nog geen elektriciteitsnet, waterleidingnet of internet. Er reden geen auto’s over de wegen, die nog grotendeels onverhard waren. De trein had net zijn intrede gedaan. De wens om zoveel mogelijk rijkdom te vergaren, die om te zetten in mooie spulletjes om vrolijk voort te gaan met nog meer rijkdom vergaren, was de mens echter niet vreemd. Hier ageerde Thoreau tegen in zijn boek.

Nu we van alle hedendaagse gemakken zijn voorzien, is daarmee een grote afhankelijkheid aan ons leven geklonken. We kunnen er lastig buiten. We werken ons naar een burn-out, want we moeten ons mooie huis afbetalen, die gave auto rijden en de reclame vertelt ons dat we die dure jas of broek moeten hebben. Daarbij komt er een constante lawine aan informatie op ons af via televisie, streaming diensten, internet, social media en de krant, voor wie die nog leest. Je moet zelf de modder er maar uit filteren. Was het zinvol? Dat vraag je jezelf af als je voor het definitief sluiten van de ogen de film nog eens afspeelt. Weet je nu al dat het antwoord negatief zal zijn, leg dan eens een dag je telefoon weg, pak een boek in plaats van de televisie aan te zetten en denk nog eens goed na of je iets echt nodig hebt voordat je op de bestelknop klikt. Dat is misschien wel het huidige Walden. Je kunt die hut voor jezelf bouwen, gewoon rustig vanaf de bank. Durf te ademen, durf te denken, durf dit boek te lezen en durf vooral te leven.

Mooiste zin

The morning wind forever blows, the poem of creation is uninterrupted; but few are the ears that hear it.