Karl Ove Knausgard - Vader

Leesjaar 15 oktober 2021
Karl Ove Knausgård – Vader – Mijn Strijd I
Vertaling: Marianne Molenaar
De Geus (Amsterdam) 2017

Knausgård werd rond het verschijnen van zijn romancyclus Mijn Strijd flink gehyped. Voor mij een rode vlag. Vaak valt het tegen en is de hype vooral een commerciële truc van de uitgever. Ik heb deze Noor dus even laten sudderen voordat ik het eerste deel van de cyclus aanschafte, daarna vond het een plek in de boekenkast om nog even verder te rijpen.

De vuile was van de familie buiten hangen is niet chic. Een aantal familieleden was dan ook niet te spreken over de boeken van Knausgård, die daarin vrijelijk uit de bron van zijn familiegeschiedenis tapte. De reeks een historisch beladen titel meegeven is de strik om deze literaire schelmenstreek.

In Vader kabbelt het leven van de jonge Karl Ove voort van kind naar puber en adolescent. Het is het leven zoals veel levens. Hij groeit op in een Noors gezin met vader, moeder en een oudere broer. Erg warm is het niet en dat ligt niet alleen aan de Noorse winters. Als puber vindt hij afleiding bij zijn vrienden, vriendinnetjes en in muziek. Het ouderlijk huis is inmiddels bijna leeg. Zijn moeder woont in een andere stad, feitelijk al gescheiden van tafel en bed van zijn vader. Ze volgt er een opleiding. Zijn broer is uit huis om te studeren en zijn vader is meestal in zijn eigen appartement, dat in het ouderlijk huis is gebouwd. Karl Ove is de meeste tijd in het huis van zijn grootouders, dat ligt vlak bij het gymnasium waar hij naar school gaat.

In het tweede deel van het boek volgt de teloorgang van vader. Na de definitieve scheiding is hij steeds meer gaan drinken. Hij trouwt opnieuw en krijgt met zijn nieuwe vrouw nog een kind. Door zijn alcoholgebruik raakt zijn carrière in het slob. Uiteindelijk trekt hij bij zijn moeder in. Zijn enige dagbesteding is drinken. Drinken tot de dood er op volgt.

Aan Karl Ove en zijn broer de taak om de begrafenis te regelen en het totaal uitgewoonde huis, dat volgestouwd is met flessen, vuile kleding, afval en afgeragd meubilair, schoon te maken. Hun verloederde oma schuifelt er, doorgaans verdwaald in haar eigen wereld, tussendoor. De broers twijfelen nog even of hun vader wel echt dood is en ze werkelijk zijn verlost van zijn schaduw. Pas bij het aanschouwen van het opgebaarde lichaam van hun vader is hij echt dood.

Terecht of onterecht ongelezen?

Vader pakt je langzaam in. In het eerste deel van het boek lees je een rechttoe rechtaan verhaal over een opgroeiende jongen in een gezin dat wat vreemd oogt, maar nergens al te problematisch. Die vader is een vreemde vogel, een beetje een eigenheimer. Dat is niet uniek. Er worden door Knausgård al wat kleine tipjes van de sluier opgelicht naar het drama dat de lezer te wachten staat in deel 2.

Doordat het boek in de media als rauwe afrekening werd aangeprezen, vroeg ik me af wanneer die zou komen. Toch niet pas in het zesde boek hoopte ik? Het zou mooi passen in een slinkse verkooptruc om het verhaal met wat cliffhangers uit te smeren over zes boeken. Deel 2 van het boek leverde met het verslag uit het sterfhuis. Tot in de smerigste details wordt de laatste levensfase van de afstandelijke vader gepresenteerd. Het is niet het beeld waarmee je een vader, hoe ver ook afgegleden, aan de aarde wilt toevertrouwen.

Het duurde even voordat Knausgård mijn volle aandacht had. In het eerste deel ontrolt zich een weinig bijzonder verhaal over een doorsnee jeugd met afstandelijke ouders. Het is de schets die in deel 2 vakkundig wordt ingekleurd. Je kunt vraagtekens zetten bij het met naam en toenaam uitventen van je familiegeschiedenis. Ik heb daar geen moeite mee, alles voor de kunst! Ik ben benieuwd naar de rest van het verhaal. Leesvoer voor een volgend leesjaar…

Mooiste zin

Schrijven houdt in wat bestaat uit de schaduw te halen van wat we weten.