John Milton - Paradise Lost

Leesjaar 22 oktober 2021
John Milton – Paradise Lost
Public Domain 2010

In Song of Joy van het album Murder Ballads haalt Nick Cave Paradise Lost van John Milton aan. Zo kwam het op mijn moet-ik-nog-eens-lezen-lijst. Daar heeft het vele jaren gestaan, je begint niet even aan een niet rijmend episch gedicht in tien boeken (in de eerste versie uit 1667, in latere edities werden het er twaalf). Opgebouwd naar het voorbeeld van de heldendichten van Homerus en Vergilius neemt Milton flink de tijd om zijn verhaal over de eerste ongehoorzaamheid van de mens te ontrollen. Eenvoudig is het allemaal niet.

Paradise Lost begint met een klassieke formule uit de epische poëzie. De held en muze, die het verhaal van de held moet helpen vertellen worden geïntroduceerd. Milton doet dit ook, maar afwijkend, zodat er direct al vraagtekens zijn of de ongehoorzaamheid aan God een eervolle daad kan zijn. Het duurt tot boek 9 voordat het verhaal van de zondeval aan bod komt. Eerst vult Milton de voorafgaande periode in. Hij schept een bestaan, landschap en gebeurtenissen die in de Bijbel maar summier staan beschreven. God wint de oorlog in de hemel van Satan en zijn bende gevallen engelen. Satan en kornuiten worden verbannen uit de hemel. De slechte verliezer, ronddobberend in een meer van vuur, krijgt veel podiumtijd voor zijn bombastische speeches en lijkt zowaar de held van dit episch gedicht. Zijn motto is dat hij liever in de hel regeert dan in de hemel te dienen. Hij broed op een plannetje om God terug te pakken. De creatie van de aarde met zijn hemelgewelf, zeeën en rivieren, dag en nacht, dieren en tot slot de eerste mens biedt hem de kans.

In Eden, waar het leven vol geneugten is, wandelen Adam en Eva onbekommerd naakt rond, ze hebben ook seks. De zondeval had, volgens Milton, dus niet te maken met zondig vleselijk genot. Daar zijn toch wat kerken groot mee geworden. Satan verschijnt in de gedaante van een pratende slang. Hij overtuigt Eva van de boom van kennis van goed en kwaad te eten. Hem is immers ook niets overkomen, hij leeft nog. Met het eten van de verboden vrucht verliezen Adam en Eva hun privileges in het paradijs en hun onsterfelijkheid. Na de zondeval is lust in de seks geslopen en voelen Adam en Eva zich schuldig, ze schamen zich voor het eerst.

Milton is tijdens het ontstaan van Paradise Lost door zijn blindheid en revolutionaire inborst het contact met de maatschappij kwijtgeraakt. Zijn persoonlijke beslommeringen komen aan het begin van een aantal oneven genummerde boeken terug. Na de Engelse Burgeroorlog zat er, tegen zijn republikeinse wensen, toch weer een koning op de troon.

Terecht of onterecht ongelezen?

In Paradise Lost ontvouwt zich geen simpel of logisch verhaal. Het kost veel moeite om enigszins te begrijpen wat je leest. Het is geen schande er omheen te lezen (over dit werk en Milton zelf) en te kijken (op YouTube staan een aantal aardige colleges) en niet te schromen bepaalde passages nog eens terug te lezen. Hier moet je echt de tijd voor nemen. Pak dit boek er dus niet op een regenachtige zondagmiddag bij om het van de bucketlist te kunnen schrappen. Dit vergt inzet en studie.

Je kunt je haast geen voorstelling maken van het ontstaan van dit werk. Omdat hij blind was heeft Milton het werk gedicteerd. Veel wat hij op filosofisch, theologisch en politiek gebied op het hart had zit in de tekst verwerkt. Dat kun je niet in een leesbeurt ontvlechten. Enige kennis van de structuur van epische gedichten, de jambische vijfvoeter (geen mythisch wezen) en de werken van Homerus en Vergilius is naast wat Bijbelkennis zeer aan te raden.

Bij het eind van het boek gekomen ben je opgelucht. Er is een prestatie neergezet. Deze dient wel enige malen herhaald te worden om het echt op waarde te kunnen schatten, dus dit boek blijft in de buurt.

Mooiste zin

Which way I flie is hell; my self am Hell;
And in the lowest deep a lower deep
Still threatening to devour me opens wide,
To which the Hell I suffer seems a Heav’n