John Updike - Rabbit, Run

Leesjaar, 22 januari 2021
John Updike – Rabbit, Run
Penguin Books Ltd, 2006

Joost Zwagerman heeft in Americana, zijn gebundelde omzwervingen door de Amerikaanse cultuur, een aantal stukken over John Updike opgenomen. Deze waren voor mij de sleutel tot diens uitgebreide oeuvre. Ik schafte een paar jaar geleden Rabbit, Run aan, als beginnetje. Bedoeld om mijn vinger achter deze auteur krijgen. Het stond tot deze leesweek, ongelezen te wachten op mijn aandacht.

Updike trekt me direct small town USA van eind jaren vijftig in. Ik zie het interieur van het huis dat Harry ‘Rabbit’ Angstrom met zijn zwangere vrouw en zoontje er bewoont. Zijn glanzende toekomst ligt in het verleden, in zijn jaren als gevierd High School basketbalster. De realisatie dat zijn leven nooit meer over dat vroege hoogtepunt heen zal komen, brengt hem als mid-twintiger al in een stevige midlifecrisis. Hij slaat op de vlucht. Op de vlucht voor een tweederangs leven, dat hem omsloten heeft. Ik zit naast hem in de auto, hoor de banden over het asfalt ruisen, het brommen van de motor en de krakende radio met een potpourri van rock-'n-roll, crooners en fifties popmuziek. Ik zie de autolichten, de witte lijnen en de zwiepende telefoonkabels. Ik kan niet terugkijken op een geweldige sportcarrière uit mijn jeugd, er zijn ook geen andere hoogtepunten waar ik de rest van mijn leven niet meer overheen kom. Mijn hoogtepunt komt nog, ergens, ooit. Ondanks die levenshouding klopt het rusteloze gevoel om alles achter te laten ook wel eens bij mij aan de poort. Ik wil dan naar Alaska of Islay, een Schots eiland. De vele ankers die ik heb uitgeworpen houden me op mijn plek. Daarnaast breekt de realisatie al snel door dat ik niet ben geëquipeerd voor een ruw buitenleven in Alaska. Ik ben geen avonturier, geen jager, geen verzamelaar van etenswaren die anders wordt aangeboden dan in een schap in de supermarkt en ik ben al helemaal geen liefhebber van barre omstandigheden. Chris McCandless redde het ook niet. Ik zou al het comfort, waarmee ik mezelf heb omringd, direct missen. Een oude schoolbus of tochtige blokhut in de wildernis is daarvoor geen redelijk alternatief. Het Schotse eiland is me vooral te afgelegen, te ver van de vertrouwde wereld. Zit er misschien meer Rabbit in me dan ik denk? Er is tot nu toe nog nooit een dusdanig rusteloos moment in mijn leven geweest, waarop ik echt een dergelijke afstand zou willen nemen tot alles en iedereen, en me in alle rust toe te leggen op het stoken van Whisky. Ik vlucht wel mee met de karakters in mijn ongelezen boeken of de personages in een film.

De vlucht van Rabbit eindigt in het stadje waar hij begint. Hij wil wel vluchten, maar dan wel naar bekend terrein. Hij laat zijn zwangere vrouw en zoontje in de steek en trekt in hetzelfde stadje bij een vrouw van losse zeden in. Een vlucht met een droste-effect, hij dreigt te verzanden in een exacte kopie van het gezinsleven waar hij zo graag vandaan wilde. De geboorte van zijn dochter brengt hem tot inkeer, hij keert terug in de mal die voor hem gesmeed is. Alles is vergeven en vergeten. Updike is gelukkig geen Disney. Dit konijn kijkt in de felle koplampen van het troosteloze leven en gaat er nog eens vandoor. Als zijn vrouw naast haar eigen ellende ook haar pasgeboren dochter in een roes van alcohol verdrinkt, keert hij nogmaals op zijn schreden terug. Om na de begrafenis voorgoed weg te rennen van zijn ellendige huwelijk, zijn inmiddels zwangere vriendin en zijn luizige baantje. Althans voor nu.

Terecht of onterecht ongelezen?

Ik heb John Updike te lang aan zijn lot overgelaten op de plank met ongelezen boeken. De directe schrijfstijl bevalt me. Hij sleept je echt het verhaal in. Je ruikt bijna de sigarettenrook, die in de gordijnen getrokken is. Ik moest bij het lezen denken aan Al Bundy, de sukkelige schoenenverkoper uit de comedyserie Married with Children. Hij is ook een gewezen High School sportheld die nog altijd prat gaat op vroegere triomfen, die zijn troosteloze gezinsleven en baan als verkoper van damesschoenen volledig overschaduwen.

Door de manier waarop Updike zijn hoofdpersoon neerzet, kun je wel enig begrip voor zijn acties opbrengen. Dat is vreemd, want zijn egoïsme, geboren uit de hang naar vergane roem, is niet direct een aantrekkelijke eigenschap. Het toont het meesterschap van de schrijver. Je leest toch door. Je wilt weten hoe het met deze zelfzuchtige hufter met klein hart afloopt. Zijn poging om zichzelf weer even terug te brengen naar zijn dagen als basketbalheld in het wedstrijdje met een aantal jongens, die helemaal niet zitten te wachten op zo’n droeve snoever, heeft iets dat veel lezers misschien herkennen. Zijn oud teamgenoot, die altijd de botte bijl hanteerde om de grote ster uit de wind te houden, geeft niet de reflectie die Rabbit wenst te zien, ook dat hoort bij volwassen worden. Zo zit er voldoende in het verhaal verweven om er geen zwartgallig verhaal van te maken, de schrijver heeft er genoeg lucht bij gelaten.

Ik ga de vervolgen, Rabbit Redux, Rabbit is Rich en Rabbit at Rest ook aanschaffen, ik wil weten hoe het hem verder vergaat op zijn reis door de decennia.

Mooiste zin:

In the top of the windshield the telephone wires continually whip the stars.