Ken Kesey - Sometimes A Great Notion

Leesjaar 30 april 2021
Ken Kesey – Sometimes A Great Notion
Penguin (New York) 2006

Natuurlijk heb ik de film One Flew Over The Cuckoo’s Nest gezien. Ik heb er destijds geen moment bij stilgestaan dat deze is gebaseerd op een boek van Ken Kesey. Die naam zij me nog helemaal niets. Gewoon weer zo’n film gebaseerd op een boek van een broodschrijver die er hopelijk een leuk centje aan overgehouden heeft. Vele Jaren later kwam ik het boek Sometimes A Great Notion tegen, die titel beviel me wel en ik voegde het boek aan mijn digitale bibliotheek toe. Geen idee waar het over ging of wie die schrijver nou precies was. Nog weer wat jaren later zag ik de documentaire Magic Trip. Het muntje viel definitief. Ik kwam er achter dat ik Kesey eigenlijk had moeten kennen als schrijver van One Flew over the Cuckoo’s Nest en Sometimes A Great Notion en niet als opperhoofd van de LSD-brigade. Mijn fout.

Een tweede fout was dat ik Sometimes A Great Notion opensloeg met het beeld van de druggy counterculture koning in mijn hoofd. Waar het boek precies over ging wist ik niet. Het boek is ook wat verstopt gebleven achter dat Koekoeksnest. Ik ging er dus blanco in wat betreft het verhaal, maar bevooroordeeld ten opzichte van de schrijver.

Het is, ook digitaal, een flinke boom die je in handen hebt. De pagina’s zijn dicht bedrukt met een klein lettertype, dat met een e-reader aanpasbaar is, maar dan wordt de boom psychologisch gezien nog dikker… Wat zich ontvouwd is het verhaal over een standvastige familie houthakkers in Oregon, de Stampers. De oude Henry is de pater familias die generaties aan houthakkerskennis in zich draagt. Zijn geest wil meer dan zijn gehavende lichaam nog aankan. Zijn zoon Hank is de robuuste rots die de rest van de familie aanspoort. Hij hakt en zaagt in weer en wind stug door, omdat dat altijd zo is gegaan. Ondanks de staking die door de vakbond is afgekondigd, steeds dringender tegenwerking door de vakbondsbobo’s en afhakende familieleden laat hij zich door niets weerhouden en blijft werken tot het bittere einde. De boel wordt gecompliceerd door de plotselinge verschijning van Lee, de jongere halfbroer van Hank. Hij wordt in eerste instantie gezien als slampamperig studentje uit de stad, maar blijkt zijn mannetje aardig te staan in de bossen. De daadwerkelijke reden voor zijn terugkeer wordt gedurende het boek langzaam uit de doeken gedaan. Aan het einde is er veel kapot, verlossing een busrit weg.

Terecht of onterecht ongelezen?

Mijn derde fout is dat ik dit boek niet eerder heb gelezen. Wat een fantastisch boek. Het is nogal wat om dat over een verhaal over een familie houthakkers te zeggen, maar het is zo. Het is geen makkelijk boek en dat komt vooral doordat het perspectief constant wisselt. Binnen een alinea kan eerst Hank in de eerste persoon aan het woord zijn, waarna een interne dialoog van hem volgt en er in de derde persoon wordt verder gegaan. Je komt zelfs even in het hoofd van een hond terecht. Je moet je aandacht er dus goed bijhouden, maar door de opzet en het feit dat dit ontzettend goed is geschreven, waarbij elk personage zijn eigen taalgebruik heeft, is het verhaal prima te volgen. Vooral dat eigen taalgebruik van de personage is geweldig uitgewerkt. Lee spreekt en denkt in prachtige, vaak filosofische zinnen. Hank is veel botter in zijn taalgebruik, waardoor de rouwdouwer je door de regels soms een flinke muilpeer verkoopt. In Henry klinkt een echte oldtimer door. Het boek volgt door de perspectiefwisselingen de grilligheid van de rivier, waar de afgezaagde boomstammen worden getransporteerd.

In het verhaal is die rivier de fysieke en psychologische grens tussen de Stamper familie en de rest van de wereld. Er is een boot- of flinke zwemtocht voor nodig om de overkant te bereiken en dan is het de vraag of ze elkaar daadwerkelijk bereiken. Er wordt opgebouwd naar een allesbeslissende eindstrijd, waarbij doden en gewonden vallen, waarbij de enige optie lijkt om maar gewoon de oogkleppen op te doen en stug door te gaan op het gekozen pad. De vakbond poogt met steeds slinksere plannen om de onvermurwbare Hank de hoek in te drijven en Lee komt ook steeds nader tot zijn ultieme doel. Uiteindelijk zijn er alleen verliezers en is er één zo slim om het buskaartje uit de ellende te kiezen.

Mooiste zin

Not that it was a hard country, but something you must go through a winter of to understand.