Michael Haag – The Templars History & Myth

Leesjaar 23 juli 2021
Michael Haag – The Templars History & Myth
Harper-Collins (New York) 2009

Eeuwen geleden vulden de schatkisten van de tempeliers zich in rap tempo, dat was niet waarom ze werden opgericht en zou uiteindelijk hun ondergang worden. De ridderorde, gesticht na de eerste kruistocht en de verovering van Jeruzalem, om pelgrims die vanuit Europa naar Jeruzalem wilden reizen een veilige doortocht te garanderen, werd de bankier van de paus en tal van Europese vorsten. Een krappe tweehonderd jaar later was het voorbij, al leven de tempeliers tot op de dag van vandaag nog voort in talloze mythes, boeken, films en games. Michael Haag reconstrueert in The Templars History & Myth het verhaal van de tempeliers. Ik vond de digitale editie op zoek naar een boek over deze ridderorde, waarin niet de mythes de boventoon voeren.

Haag neemt ruim de tijd om het verhaal van de tempeliers in de juiste context te zetten. Voordat paus Urbanus II in 1095 oproept tot de eerste kruistocht, wordt de oudtestamentische wereld geschetst, met Jeruzalem als centrum van de wereld, waar Salomon zijn tempel bouwde en de ark van het verbond werd bewaard. Het Byzantijnse Rijk met Constantinopel als politiek hart wordt belicht, de opkomst en verspreiding van het christendom, met de diverse ketterse versnipperingen die daarmee gepaard gingen. Het ontstaan van de islam en de rijzende invloed ervan van het Midden-Oosten tot het Iberisch Schiereiland, dat belangrijke tegenstanders voor de christenen zou voortbrengen die hen uiteindelijk terug duwde naar Europa. In deze wereld en de lappendeken aan ruziënde koninkrijkjes, graafschappen en wat dies meer zij in Europa moesten de tempeliers de route naar het Heilige Land beschermen voor de pelgrims die de tocht wensten te ondernemen. Ze namen hun intrek op de tempelberg, in de Al-Aqsamoskee, de plaats waar volgens de overlevering ooit de tempel van Salomon stond. Er ontstonden Kruisvaardersstaten, waar een keten aan burchten een veilige reis moest garanderen. Toen Jeruzalem in handen van Saladin viel, werden de tempeliers, kruisvaarders en overige Europeanen die iets in de Levant te zoeken hadden, langzaam verdreven. Het oorspronkelijke doel van de tempeliers was weg, het begin van het einde van de orde ingezet.

Bronnen over het ontstaan, het reilen en zeilen en het uiteindelijke einde van de tempeliers zijn schaars. Het gaat vooral om kronieken en overgeleverde reisverslagen van pelgrims. Haag geeft er duiding aan, neemt ze niet klakkeloos over, maar weegt ze aan de hand van de bedoelingen van de auteur. De bronnen worden grotendeels in de tekst verweven, het voorkomt terugzoeken in voetnoten, maar je mist daardoor de verwijzing, zodat zelf verder zoeken lastiger is. Door dicht bij de bronnen te blijven worden gaandeweg de nog altijd levende mythes doorgeprikt. Het gebrek aan bronnen blijkt prima zuurstof voor deze mythes, die bijvoorbeeld door Dan Brown in The Da Vinci Code gretig worden gebruikt. Het einde van de tempeliers in 1312 kwam doordat ze de ambities van de Franse koning doorkruisten. De opgepakte tempeliers werden onderworpen aan martelingen om hen bekentenissen over ketterij en duistere initiatierituelen te ontfutselen. De paus, de enige aan wie de tempeliers verantwoording verschuldigd waren, werd klem gezet. De recente ontdekking van het perkament van Chinon, eeuwen lang verkeerd gearchiveerd in de archieven van het Vaticaan, schijnt nieuw licht op de rol van de paus. Er werd aangenomen dat hij was meegegaan in de veroordeling van de tempeliers, uit het document blijkt echter dat een aantal tempeliers, waaronder grootmeester Jacques de Molay, een verklaring hebben afgelegd op basis waarvan de paus hen vrijsprak. De rituelen die elke tempelier bij zijn toetreding moest uitvoeren, passen in de traditie van soortgelijke ordes en waren voor de paus geen reden hen van ketterij te verdenken. Het kwam te laat voor de Molay en zijn tempeliers, ze kwamen op de brandstapel aan hun eind. De tempeliers werden verboden, hun eigendommen gingen grotendeels naar de Hospitaal ridders. Her en der bleven vertakkingen actief, al is er geen te herleiden tot organisaties die vandaag de dag nog bestaan.

Terecht of onterecht ongelezen?

Door de bronnen dicht op de huid te zitten weet Haag de verleidingen van de mythes te omzeilen. Hij geeft steeds aan waarom hij een bron wel of niet betrouwbaar vindt. Het levert een degelijke en overzichtelijke geschiedenis op van de orde. De hoofdstukken zijn informatief en verzanden niet in een brij van details. Elke zijweg die afslaat richting het mythologiseren van de tempeliers wordt snel de kop ingedrukt. Na het lezen heb je daardoor een goed beeld van de orde, maar ook van de steden, burchten, kerken, gevechten en allianties waarmee ze hun stempel drukten op de geschiedenis.

Als je een goede ingang wilt hebben tot de tempeliers, dan kun je dit boek er gerust bij pakken. Naast een gedegen schets van de context rondom de tempeliers, de uit bronnen gedestilleerde aannemelijke feiten rondom ontstaan en ondergang en argumenten waarom mythes moeten worden ontkracht, geeft Haag aan het einde van het boek een overzicht van interessante locaties, romans, wetenschappelijke en pseudowetenschappelijke boeken, websites, films, games, al is het overzicht inmiddels wat gedateerd.

Mooiste zin

Their destruction lay in their beginning: when there was no more East to save, the Templars would be doomed.