Kritiek op de boekenwereld

Het is goed dat Özcan Akyol met dit essay voor de Boekenweek, met als thema Rebellen & Dwarsdenkers, kritiek levert op de boekenwereld, alhoewel ik me niet helemaal in zijn standpunten kan vinden. Ik grijp met deze recensie vooral de kans aan om mijn eigen hart te luchten en mijn visie en kritiek de wereld in te slingeren. En dan denk ik dat de essay toch geslaagd is geweest, want het heeft aangezet tot nadenken en reactie.

Dat het lezen van boeken steeds meer aan populariteit verliest en de boekenindustrie dat aan zichzelf te danken heeft door vast te houden aan het ouderwetse, suffe en saaie karakter. Klopt dat wel? Ik denk dat er nog maar weinig mensen überhaupt van het bestaan van het boekenprogramma VPRO Boeken op zondag op de hoogte waren. Het is eerder dat in deze kapitalistische wereld waar mensen steeds meer vrije tijd hebben er steeds meer bedrijven zijn die zien dat daar geld op te verdienen is. Mensen hebben steeds meer aanbod en keuze hoe ze hun vrije tijd besteden. Denk maar aan social media, bingewatchen, tv kijken, sporten, reizen, musea bezoeken, noem maar op. Mensen hebben steeds meer keus en dan is het logisch dat mensen steeds minder lezen.

Worden mensen echt ontmoedigd om te lezen als ze boeken pakken die door de echte literairen als minderwaardig wordt beschouwd? De boeken van Lucinda Riley gaan als warme broodjes over de toonbank. Ik kan me niet inbeelden dat de mensen die deze boeken lezen zich iets aan trekken van wat de hooghartige, gestudeerde, literaire critici daar van vinden.

Waarom is lezen zo belangrijk? Dat was de eerste vraag die ik mijzelf stelde na het lezen van deze essay. Lezen inspireert, leert en geeft plezier. Hoe meer de bevolking leest, hoe ontwikkelder de samenleving is en blijft. Dus ja, het is goed dat we ons druk maken over de ontlezing van de samenleving. En wat draagt daar aan bij? Door kinderen op te laten groeien met tablets in plaats met boeken. Je moet kinderen en jongvolwassenen wel met plezier laten opgroeien met boeken. Nu weet ik niet precies hoe de verplichte boekenlijst op middelbare scholen er tegenwoordig uit ziet, maar ik kan me nog goed herinneren hoe saai Multatuli en Van den vos Reynaerde door mij ontvangen werd. En ik kan me voorstellen dat, wanneer de keuzelijst voor boeken beperkt is gebleven tot de literaire schrijvers uit de jaren ’50 t/m ’90, dit voor de jeugd van tegenwoordig als saai en oudbollig wordt ervaren. Biedt ze een leeslijst met boeken die hen aanspreken in deze levensfase, uit het genre Young Adult, waar de pubers kunnen leren dat elk opgroeiend individu met dezelfde onzekerheden en problemen worstelt. Zo raken ze enthousiast over lezen en ervaren ze hoe leuk en nuttig lezen kan zijn. Maar biedt ze dan wel iets wat past in deze tijd, want de wereld is zo enorm veel veranderd.

Boekrecensies uit kranten, af en toe lees ik ze. En ik kan ook kritiek hebben op deze recensenten, wanneer ik een negatieve recensie lees van een boek waar ik zoveel nut en plezier heb geput. Maar dan besef ik dat recensenten ook maar mensen zijn met een eigen persoonlijke visie en smaak. Eigenlijk wordt er in zo’n krantenrecensie maar één lezerservaring breed uitgelicht. Om echt te kunnen weten of een boek de moeite is om te lezen doe ik daarvoor beroep op een grote lezerscommunity, zoals hier op Hebban. Zoveel mensen, zoveel smaken. En juist in zo’n community kun je mensen treffen en opzoeken die dicht bij jezelf liggen, dat zijn de beste recensenten.

Nu ik enige jaren fanatiek lees en de media volg heb ik ondertussen als lezer ook kritiek op sommige publieksprijzen. Boeken, die naar mening weinig bekendheid hebben, worden ineens met een publieksprijs beloond. En sommige boeken, waar je in een lezercommunity kunt zien dat ze door een groot publiek gelezen en goed gewaardeerd worden, blijven dan met lege handen staan. Ik krijg daardoor het gevoel dat al die literaire prijzen niet eerlijk verlopen. Dat ze gebruikt worden om de schrijvers die het gegund wordt een extra duw in de verkoop te geven. Want ja, zo’n prijs genereerd natuurlijk veel aandacht.

Om mijn verhaal af te ronden. Lezen is zo leuk, heb er plezier in en trek je niets aan van wat anderen denken. Durf dwars en rebels te zijn.