Bijzondere opzet.

Vrijdag 10 mei 1940

‘Op de terugweg ben ik even langs mijn kwartier gereden om mijn veldkoffer gereed te zetten en mijn vrouw in te lichten. Ook haar zei ik dat het wel weer een oefening zou zijn, hoewel ik het zelf niet geloofde. In stilte heb ik tenminste, na mijn vrouw te hebben gegroet, nog even bij de kinderbedjes gestaan, het kon immer wel eens voor het laatst wezen dat ik hen zag.’

Luitenant-adjudant Wim Lingen (32 jaar) bij Druten

‘Degenen die tot nog toe dachten dat het niet zoo erg was, wisten nu meteen beter. Wij echter hadden de eerste vuurproef doorstaan, alhoewel we wisten dat dit nog niets was bij hetgeen nog zou volgen. Toch kan ik niet beschrijven hoe dit op ons werkte, dat de eene mensch trachtte den ander die hij nooit gezien had, dood te schieten. Veel had ik hier reeds over gelezen, doch dan kan men zich bij lange na niet voorstellen wat het in werkelijkheid is.’

Sergeant Bernard Willem van Eerden (24 jaar), bij de Grebbelinie

Helaas kan ik mijn vader niet meer vragen naar hoe het was bij de Grebbelinie. Hij werd als 25-jarige ook opgeroepen tijdens de mobilisatie (1 van de 280.000). Hij sprak er nooit over. Wel gingen we in de jaren ’70 nog wel eens op bezoek bij een familie in Achterberg waar hij ingekwartierd was. Ook bezochten we af en toe het Militair Ereveld Grebbeberg en andere militaire begraafplaatsen. Door dit boek te lezen heb ik toch een indruk gekregen hoe gewone mensen en soldaten zoals hij die tijd hebben beleefd.

Het boek is samengesteld uit dagboekfragmenten, brieven, mededelingen etc. 450 pagina’s van 1 mei tot en met 31 mei. In het begin was ik wat sceptisch maar al lezende toch onder de indruk van deze opzet. Kooijmans is geïnspireerd door Walter Kempowski die verschillende collectieve dagboeken over WOII heeft gemaakt. De meest recente was Zwanenzang over de laatste dagen van de oorlog in Duitsland.

Van alles komt aanbod. De evacuaties van bijvoorbeeld Amersfoort en Breda. De geruchten over vergiftigde producten. Duitsers die soms Nederlandse uniformen droegen. Het verschil in uitrusting. NSB’ers. Het bombardement op Rotterdam. Later in mei ook Middelburg! Ongeloof over de capitulatie. Ongeloof over het vertrek van de regering en de Koningin. Suïcides na de capitulatie. krijgsgevangenen.

En de mannen die een oorlog veroorzaken bevinden zich zelden aan het front. Daar hebben ze jonge mensen voor:

12 mei 1940

Zondagmorgen. Van de Sijden, de groenteboer, vertelde, hoe hij gisteren in Leiden gezien had, dat een Duitse parachutist gefusilleerd werd: een jongen van zestien jaar, een kind. “Mutter” zei hij nog. Het is om je hart stuk te huilen. Die arme, arme soldaten, ze vinden het zelf zo vreselijk.