Reichsfluchtstrecken

“‘Otto, nu alleen, besloot naar het zuiden, naar Italië te gaan: het Vaticaan. ‘Dat was sowieso al het plan, want zo liep de Rijksvluchtroute,’ zei Buko. Het woord ‘Reichsfluchtstrecken’ was nieuw voor me. Die route stond vooral bekend als de ‘rattenlijn’, een ontsnappingsweg die door de nazi’s werd gebruikt om vanuit Europa weg te komen naar Zuid-Amerika, dat als veilig gebied was aangemerkt omdat er sympathiserende leiders als president Juan Peron (Argentinië) aan het bewind waren.”

Otto is de Oostenrijker Otto Wächter, die vanaf januari 1942 gouverneur van Galicië was (huidig Polen en Oekraïne met als grootste steden Krakau en Lviv) en verantwoordelijk voor de dood van honderdduizenden Joden en Polen.

Het boek opent met de dood van Otto in Rome in 1949. Sands schetst vervolgens het leven van Otto en zijn vrouw Charlotte mede op basis van dagboekenfragmenten van de laatste. Als Hitler Wenen bezoekt na de Anschluss van Oostenrijk, schrijft zij:

“Seyss-Inquart en zijn vrouw en ook een aantal anderen liepen met de Führer mee toen hij langzaam de trappen van de Hofburg beklom, richting balkon. Hij stond 1 meter voor me, en ik kon hem goed zien en verstaan. Na een groet begon hij aan zijn toespraak. Als Oostenrijker was hij diep geroerd, alsof hij het zelf nauwelijks kon bevatten.”

Later zou Charlotte hierover zeggen dat dit het mooiste moment van haar leven was.

De rattenlijn gaat voor meer dan de helft van het boek over de vlucht en dood van Otto. En leest als een detective. Daarnaast doet Sands verslag van zijn ontmoetingen (onder andere in het kader van een documentaire, te zien op YouTube) met Horst, de zoon van Otto, die nog altijd gelooft dat zijn vader een “goede nazi” was. Deze hoofdstukken zijn verspreid over het boek. Sands probeert hier Horst te overtuigen dat zijn vader het tegenovergestelde was. Misschien werkt dat goed in de documentaire hier vond ik het op een gegeven moment storend.

De titel van het boek dekt overigens niet helemaal de lading. Of andersom eigenlijk. Maar je krijgt wel een idee van hoe die vluchtroute, de rattenlijn, van de nazis liep in de naoorlogse jaren. Fascinerend om te lezen dat WOII nog niet is afgelopen of de Koude Oorlog is al begonnen. Wil je meer weten over De rattenlijn en de betrokkenheid van Het Vaticaan maar ook de Amerikaanse geheime dienst(!) dan verwijst Sands onder andere naar Gerald Steinacher Nazis on the run.