Over schrijvers en filosofen

De belangrijkste dramatis personae zijn de schrijvers, dichters, vertalers: Goethe, Schiller, August Wilhelm en Friedrich von Schlegel, Caroline Böhmer-Schlegel-Schelling, Dorothea Veit-Schlegel, Novalis, Ludwig Tieck. En de filosofen: Fichte, Schelling, Hegel. Ook komt wetenschapper en ontdekkingsreiziger Alexander von Humboldt voorbij, zijn broer Wilhelm woonde een tijdje in Jena. Want Jena is de stad waar het verhaal zich met name afspeelt. Waarbij het vooral draait om de sociale interactie tussen al deze personages en in mindere mate om de inhoud van hun werk. Met heerlijk veel roddel en achterklap. Je hebt echt het gevoel dat je in Jena vertoeft in die tijd. Regelmatig keek ik even voorin het boek waar zich een plattegrond van het toen nog kleine Jena bevindt met de locatie van de huizen waar iedereen woonde, de rivier Saale, het park Paradies en de vijver Ratsteich waar ook Goethe de schaatsen nog wel eens onderbond.

Laat je niet afschrikken door de hoeveelheid personages. Ik kende er ook maar een paar van voordat ik aan dit boek begon van 586 pagina’s (waarvan 160 pagina’s bibliografie!). Een verhaal dat begint met de gevangenneming van Caroline Böhmer en haar dochter Auguste in 1793. De Pruisische soldaten wisten van haar relatie met de Franse revolutionairen die de Duitse stad Mainz bezetten. En het boek eindigt met Napoleon en de slag om Jena in 1806.

“Als de Franse Revolutie tot Napoleon had geleid, dan was er ergens iets misgegaan, meende ze. Het was tijd om elders op zoek te gaan naar antwoorden. De Fransen waren te rationeel en de Engelsen te empirisch, vond ze. Maar de Duitsers hadden een nieuwe manier bedacht om de wereld te begrijpen. Madame de Staël wilde alles over hun zelfbeschikkende ik weten. [...] Misschien, peinsde ze, ontsnapten de Duitsers naar deze ‘ideale’ wereld omdat hun echte wereld zo onontwikkeld en beperkt was: het klimaat was guur, het eten verschrikkelijk en ze werden nog steeds geregeerd door koningen, keizers, prinsen en hertogen in plaats van door een gekozen regering.” Eind 1803 reist ze af naar Saksen-Weimar.

Heel fijn is de epiloog waar in Andrea Wulf schrijft over de tijd na Jena en de invloed van deze schrijvers en filosofen.