Ruiken als kompas

Zestien kartonnen pagina’s. Meer heeft Dit is Slak niet nodig om indruk te maken. Dit ruik- en voelboekje van Lotte Meeuwissen is klein van formaat, maar groots in ambitie en uitwerking. Het nodigt jonge kinderen uit om niet te kijken, maar te voelen en te ruiken — en daarmee verschuift het perspectief radicaal. Niet het oog, maar het lichaam staat centraal. Dit is een klein boek met een grote zeggingskracht.

Een slak die ruikt waar ze hoort
Hoofdpersoon Slak heeft twee kleine oogjes, een lange bobbelige neus en een rond huisje op haar rug. Ze kruipt buiten rond, wil naar huis, maar ziet — net als alle slakken — niet zo goed. Wat volgt is een eenvoudig, maar poëtisch idee: Slak besluit haar weg naar huis te ruiken. Die ene zin vormt het hart van het boek. Ruiken wordt richting, geur wordt betekenis.

Onderweg komt Slak langs verschillende deurtjes. Een vierkant deurtje ruikt groen en fris — wrijf maar zachtjes, staat er — en blijkt van de kikker te zijn, met zijn ribbelige neus. Daarna een puntig deurtje: de geur van een geit, ruw en niet zo aangenaam. Tot Slak iets herkent: iets zoets. Ze is thuis. Zoet staat voor veiligheid, geborgenheid, moeder.

Lezen met handen en neus
Dit boek lees je niet alleen met je hoofd, maar met je handen en je neus. De weg is voelbaar, net als de neuzen van de dieren en hun huisjes. Het reliëf is zorgvuldig aangebracht: dikke lijnen, duidelijke vormen, tactiele verschillen. Kinderen worden expliciet aangespoord om te wrijven, te voelen, te ruiken.

Ik merkte dat ik vanzelf langzamer ging lezen en mijn vingers langer liet rusten op de voelbare lijnen. Het boek haalde me even uit mijn gebruikelijke manier van kijken en lezen, en maakte me bewust van hoe vanzelfsprekend dat visuele perspectief voor mij is.

De vormgeving is helder en doordacht. Zwart en wit domineren, met alleen kleuraccenten bij de neuzen: geel voor Slak, groen voor de kikker (fris), bruin voor de geit (die ruikt dan ook niet zo lekker). Het zijn basiskleuren, maar vooral functionele keuzes. Ze ondersteunen het verhaal. Een kleine kanttekening: jammer dat juist de neus van Slak op de achterflap niet voelbaar is — dat had het geheel mooi afgerond.

Inclusie
Dit is Slak is bij uitstek geschikt voor kinderen met een visuele beperking. Grote lijnen, duidelijke contrasten, voelbare elementen en geuren maken het verhaal toegankelijk en betekenisvol. Bovendien sluit het perspectief van Slak aan bij hoe zij de wereld ervaart: slakken kunnen licht en donker waarnemen, maar geen details of kleuren. Dat gegeven is subtiel verweven in het verhaal, zonder uitleggerig te worden.

Juist daardoor werkt het boek ook voor álle kinderen. Het laat zien dat zien niet de enige manier is om de wereld te begrijpen, en dat andere zintuigen minstens zo waardevol zijn.

Lotte Meeuwissen onderzoekt in haar werk de rol van niet-visuele zintuigen in onze sterk visueel ingestelde wereld. Kinderen leren door te ervaren, door te doen. Dit is Slak biedt ruimte voor nieuwsgierigheid en geeft vertrouwen in de eigen waarneming. Het nodigt uit tot zelfstandig ontdekken — en dat maakt dit kartonboekje zo krachtig.

—

Voor het eerst gepubliceerd op Boekenkrant.com