Blauw als geheugenarbeid – Dwalen in de denkruimte van Nicolas Dings

“Er hoeft niets nieuws meer ontdekt te worden” luidt de openingszin van De blauwe kamer, de publicatie verschenen bij gelegenheid van de gelijknamige tentoonstelling over het recente werk van Nicolas Dings, uitgegeven door Galerie Jan van Hoof in ’s-Hertogenbosch en Van Spijk Art Books.
Maar klopt die stelling?, vraagt Truus Gubbels, echtgenote van de kunstenaar en schrijfster van meerder stukken in het boek zich af?

Ze opent voor ons de wereld van Nicolas Dings. Want wat als het nieuwe niet ligt in ontdekking, maar in herinnering? Wat als vooruitgang begint bij het herordenen van wat we al weten – of denken te weten? Dings doet in dit boek een nadrukkelijk beroep op ons collectieve geheugen. Niet om het verleden te conserveren, maar om van daaruit het heden te bevragen.

De blauwe kamer als mentale ruimte
Een blauwe kamer was ooit een veilige plek in huis, vol positieve associaties. Tegelijk refereert de titel aan het natuurgebied aan de noordelijke oever van de Nederrijn, tussen Rhenen en Wageningen, waar water en bomen een omsloten terrein vormen. Bij Dings is de kamer geen fysiek decor, maar een mentale ruimte. Blauw staat voor contemplatie, afstand; de blauwe kamer wordt zo een denkruimte waarin zijn fascinaties samenkomen: het geheugen, reizen, ontmoetingen tussen culturen en het spanningsveld tussen privé en publiek.

Herinnering is arbeid
Dings laat zien hoe beelden uit de cultuurgeschiedenis telkens opnieuw geladen worden. Hij haalt kennis die in onbruik is geraakt naar voren en plaatst haar in nieuwe context. Volkskunst, mythes, filosofie en popcultuur staan naast elkaar. Soms bizar, soms absurd, maar altijd gelaagd. Zijn werk heeft iets van een hedendaags kunstkabinet.

Niet begrijpen, maar ondergaan
“Het ging niet om het begrijpen, maar om het ondergaan,” schrijft sociaal geograaf Maurits Duivenis in het boek. Dat is een uitnodiging. Dings’ beelden lijken vergeten geheimen van de wereld opgegraven te hebben. Ervaren gaat vooraf aan duiden. Mooi is dat het boek die niet altijd eenvoudige wereld toegankelijk maakt met kleine, heldere toelichtingen (achterin het boek; dat is mooi zodat het het fotobeeld niet verstoort) bij afzonderlijke werken. Geen uitleg die dichttimmert, maar richting geeft. Een bronzen figuur met een tas in de hand en een staf met daarop een vogelkooi draagt de titel Klokkenluider. Plots verschuift het beeld. De vogelkooi wordt een metafoor voor opgesloten waarheid, de reiziger een boodschapper met risico.

En kijk naar de cover. Dat beeld heet Narcissus: een aap met een spiegel in de hand en een parelketting om de hals. Het verwijst naar de mythe van Narcissus, de jongeman die verliefd werd op zijn eigen spiegelbeeld. Maar bij Dings is Narcissus geen mens, maar een aap. En daarmee verschuift het perspectief. Een aap staat voor imitatie, voor nabootsing zonder begrip. Tegelijk fungeert hij als spiegel van onze eigen driften. Houdt de aap ons de spiegel voor, of bewondert hij zichzelf? Zijn wij de Narcissus, gevangen in onze behoefte aan bevestiging? Of laat Dings zien dat identiteit altijd een constructie is – een spel van attributen, houdingen en reflecties?

Binnen de beeldtaal van Dings past dit werk naadloos. Het verenigt volkskunst en mythologie, humor en cultuurgeschiedenis. Het verbindt de vanitas-traditie (de parel, de ijdelheid, de spiegel) met een hedendaagse vraag naar zelfbeeld en authenticiteit. Daarom is de cover ook zo’n schot in de roos.

Titels als scherpzinnige gids
Dings’ titels voegen geen uitleg toe, maar scherpen de blik en creëren spanning. In de serie Burger Kings transformeert hij vogels tot kleine vorsten: mussen, putters en vinken verschijnen op plateel, gehuld in mantels en feesthoeden. Hij sluit aan bij de antropomorfe traditie in de kunstgeschiedenis, maar geeft er een eigentijdse draai aan. De vogels worden spiegels voor onszelf – niet omdat ze menselijk lijken, maar omdat ze tonen hoe wij onszelf graag tot iets koninklijks verklaren. Tegelijk speelt de titel ironisch met macht: democratie en monarchie in één adem, consumptie en kroon, massaproductie (fastfood) en status. Dings laat de betekenis open, maar voelbaar.

Neushoorn Clara
Een ander krachtig motief is Clara, de eerste vrouwelijke neushoorn in Nederland, die in 1741 arriveerde. Ze leefde eerst in India bij VOC-kapitein Jan Albert Sichterman, voordat ze via schipper Douwe Mout van der Meer naar Europa werd gebracht. Overal waar ze werd tentoongesteld, van Amsterdam tot Londen, liet ze een culturele impact achter. Bij Dings wordt Clara geen curiositeit, maar een spiegel van de Europese fascinatie voor het onbekende. Het exotische wordt een projectiescherm voor verlangen en macht. Ook hier bewerkt Dings het collectieve geheugen: hij toont hoe bewondering en exploitatie hand in hand gingen.

Een veld van mogelijkheden
De besloten ruimte benadrukt de vraag: wat willen we onthouden, wat laten we zien, wat verbergen we? Wie deze kamer betreedt, stapt geen afgesloten wereld binnen, maar een open veld van mogelijkheden. Daarin schuilt de kracht van Dings: hij sluit niets af, maar opent.

Het boek is prachtig vormgegeven. Het blauw doorkruist elke pagina en een leeslint maakt het gemakkelijk een pagina te markeren om een beeld rustig op je in te laten werken. Het is een luxe publicatie die een enorme rijkdom aan gedachten, verhalen en beelden verbergt.

Het werk van Dings opent een wereld waarin het verleden, het exotische en het bizarre samenkomen en waarin wij onszelf in spiegelbeelden herkennen – van een aap die Narcissus wordt tot vogels die Burger Kings zijn. Wie De blauwe kamer betreedt, verlaat het niet zonder vragen over macht, identiteit en onze fascinatie voor het onbekende.

Een aanrader voor iedereen die kunst niet alleen wil bekijken, maar beleven, voelen en laten resoneren met het eigen denken.

—

Voor het eerst gepubliceerd op Boekenkrant.com

Leesadvies voor jongeren
Betreed De blauwe kamer: een wereld vol bizarre dieren, mythes, vreemde objecten en geheimen. Lach, verwonder je en laat je geheugen op hol slaan in deze absurde, speelse kunstwereld.