Thriller met een diplomatiek tintje

Jemen is een van de armste landen van de Arabische wereld. Het ligt strategisch aan de Rode Zee en de Golf van Aden en is belangrijk voor de doorvoer van aardolie uit Saoedi-Arabië. Tot 1990 bestond het land uit twee delen. Al jaren is het land verwikkeld in een burgeroorlog tussen het noorden en het oorspronkelijk communistische zuiden. De overheid heeft er weinig gezag. Al eeuwenlang zijn er twee dingen essentieel voor de mensen in Jemen: de familie en de loyaliteit aan de eigen stam. Samenvoeging van Noord en Zuid Jemen tot één land, van bovenaf opgelegd, kan die stammencultuur niet zomaar vervangen. In dit Jemen speelt zich de literaire thriller Nederlander vermist van Hans Akerboom af. Akerboom is momenteel Consul-generaal in de Koerdische Autonome Regio in Irak met als standplaats Erbil, maar werkte ook als diplomaat in Jemen.

Akerboom weet zijn kennis van Jemen en zijn ervaringen in de diplomatie te verweven in een thriller waarin een raadselachtige verdwijning en een liefdesverhaal een rol spelen. De subtiliteit van het diplomatieke kom je in dit verhaal steeds opnieuw tegen: voorkomen dat je op lange tenen gaat staan, je zo opstellen dat je wel het doel dat je voor ogen hebt bereikt, het doelgericht onderhouden van relaties, grenzen aftasten, resultaten boeken waar beide partijen zich in kunnen vinden en koorddansen met taal en beleefdheden. In deze thriller is het genieten van het manoeuvreren (zoals het eindeloze qat-kauwen, zo belangrijk in het sociale verkeer), het deelnemen aan overdadige maaltijden die passen in de Jemenitische cultuur. Als je dat alles onderkent valt er veel te genieten in deze thriller. Maar diplomatie betekent ook het achterste van je tong niet laten zien en ook daarvan bevat Nederland vermist voorbeelden. Dat alles maakt deze literaire thriller tot een schaakspel waarin iedere zet weloverwogen is.

Ruud van Winderen, 34 jaar, is opgeleid tot docent geschiedenis, maar wil niet voor de klas. “Alleen al de gedachte dat ik elk jaar verouder en aftakel, terwijl mijn gehoor dezelfde leeftijd blijft houden, geeft mij koude rillingen”. Als reisleider trekt hij de wereld rond en schrijft artikelen over met name het Verre Oosten. Als hij helpt een meisje te vinden, krijgt hij een freelancecontract om mensen op te sporen, zelfs voor de televisie. Hij is succesvol, heeft een status als ‘internationaal rechercheur’, verdient goed, maar geeft niets op aan de belastingen. En dan heb je een probleem. Hij heeft dringend geld nodig.

Als een deus ex machina krijgt hij een erg goed betaalde opdracht. De zeer bemiddelde zakenman Rudolph De Bruyn, is op zoek naar zijn zoon Kees-Jan, een avontuurlijk type. Hij is twee maanden eerder naar Jemen vertrokken en sindsdien spoorloos. De ambassade aldaar is op de hoogte van de vermissing en wil Ruud graag helpen bij zijn zoektocht.

Joyce, stewardess en geliefde van Ruud, ontraadt hem de reis naar het land waar oorlog en terrorisme heerst. Ruud gaat toch. Felix van Moorsel, arabist en tweede ambassadesecretaris, introduceert hem overal en helpt waar hij kan. Felix blijkt een goede vriend van Kees-Jan te zijn en heeft aan De Bruyn senior Ruud voorgesteld als degene die Kees-Jan kan terugvinden. Toeval? Ruud boekt successen. Hij komt er achter dat een amoureuze relatie Kees-Jan in de problemen heeft gebracht. Dat heeft geleid een conflict tussen de sjeiks van twee belangrijke stammen. De oplossing ligt binnen handbereik, maar blijkt dan toch complexer. Uiteindelijk blijkt dat niets is wat het lijkt, blijken de relaties tussen de belangrijkste personages heel anders te liggen. Het leidt tot een zinderende, onverwachte ontknoping.

Het verhaal kent twee grote verhaallijnen. Eén vertelt vanuit het ik-perspectief van Ruud als een soort van logboek wat hij meemaakt tijdens de maand dat hij in Jemen verblijft. De tweede verhaallijn beschrijft wat iemand doormaakt als hij in Jemen gevangen gehouden wordt. Deze tweede verhaallijn is een rode draad in het verhaal. Angst, de onzekerheid en wanhoop spelen in deze verhaallijn een hoofdrol. Met regelmatig een subtiele aanwijzing licht de auteur tipjes van de sluier op van dit personage.

Liefde is een belangrijk thema in het boek. Pas op het einde besef je als lezer de impact van het motto van het boek, een citaat van Khalil Gibran: “Als de liefde je wenkt, volg haar dan, ook al zijn haar wegen nóg zo zwaar en steil.”

Langzaam maar zeker ontvouwt zich het intrige. De spanning neemt pas echt toe als het verhaal over meer dan de helft is. Maar dan laat het verhaal je ook niet meer los. De auteur beschrijft enerzijds de chaos in het land: iedereen lijkt een kalasjnikov en een pistool te hebben, de stammenstructuur, de omgangsvormen die horen bij de diplomatie, de gebruiken in het land, de “anarchie in het verkeer”, het verschil tussen rijk en arm, de belangenverstrengelingen, het uithuwelijken van vrouwen, het je al dan niet veilig voelen. Daartegenover staat de schoonheid van het land, bijvoorbeeld in de vorm van natuurbeschrijvingen (die wel een beetje de vaart uit het verhaal halen). Akerboom geeft ook een inkijkje in het werk van een diplomaat, waarbij het accent ligt op het behoedzaam manoeuvreren.

Hans Akerboom heeft een prettige vertelstem, laat verrassende taalvondsten zien. Rudolph De Bruyn die “de aroma’s uit zijn sigaar trekt” en als het gaat om de beschrijving van de stad Shehara “de gebouwen lijken van hieruit op de slechte tanden van de chauffeur: grauw, onregelmatig en met hier en daar een gapend gat.”

Nederlander vermist is zorgvuldig opgebouwd en naarmate het verhaal zich verder ontwikkelt neemt ook het tempo toe. Een verdienstelijk debuut.