La tristesse

Deze man, hij is nog onder ons, won de Nobelprijs voor literatuur in 2014, de Grand Prix du Roman van de Académie Française in 1972 en de Prix Goncourt in 1978. Voorwaar, niet gering, en toch is Modiano geen grote naam en wordt hij weinig gelezen. Sterker nog, hij lijkt al bijna vergeten.
Volgens Angèle Steentjes, recensente, heeft dat te maken met onze voorkeur voor Angelsaksische literatuur.
Zou het? Wellicht speelt ook een rol dat Modiano weinig toegankelijk schrijft.

Neem nou dit boek, een autobiografie, maar dan tot aan zij 21ste. Het boek is een aaneenschakeling van feitjes en oneindig veel namen die de leesbaarheid van dit boekje niet ten goede komen. Boekje ja, slechts 100 pagina's. Neem je dan jezelf serieus? Een virtuoos schrijver, gezien de prestigieuze prijzen, gaat toch een diepgaand portret schrijven van zijn getroebleerde jeugd, als hij eenmaal heeft besloten om een autobiografie te maken? Hij schreef dit boek overigens in 2005.

Zijn ouders hadden geen zin in hem, verwaarloosden hem mateloos. Hem en zijn broertje. Dat broertje overleed toen hij een jaar of vijf was. Modiano meldt het terloops, alsof het er niet toe doet. Geen woord over de doodsoorzaak. Maar wel die eindeloze hoeveelheid namen van passanten in het leven van zijn ouders, straatnamen en andere feitelijkheden. Met welk doel? Wat beoogde de schrijver? Vervreemding?

Blz 37
'Behalve mijn broer Rudy, zijn dood, denk ik dat niets van alles wat ik hier ga optekenen me ten diepste raakt. Ik schrijf deze bladzijden zoals men een proces-verbaal of een curriculum vitae opstelt, als een documentaire en ongetwijfeld om een leven af te sluiten dat niet het mijne was. Het gaat slechts om een simpel vliesje van feiten en bewegingen. Ik heb niets op te biechten noch op te helderen en voel geen enkele behoefte tot introspectie en gewetensonderzoek. Integendeel, hoe duisterder en mysterieuzer de dingen blijven, des temeer belang ik ze toeken.'
Even verderop schrijft hij: 'Ik kon geen begin maken met mijn leven.'
Het is misschien weerzin in stilstaan bij de poel van ellende die zijn jeugd was.

Op bladzijde 75 krijgt de lezer een inkijkje in Modiano's leven van alledag: hij ontmoet zijn vader in cafés, hoort zijn grieven tegenover z'n moeder en hemzelf aan, peutert geld bij hem los om dat vervolgens aan zijn immer ontevreden moeder te geven. Zijn moeder die een derderangs actrice is en altijd op zwart zaad zit.
Even verderop bekent hij:
'Nooit heb ik mij op haar kunnen verlaten noch haar op enigerlei wijze om hulp kunnen vragen. Soms, als een hond zonder stamboek, die wat al teveel aan zijn lot is overgelaten, voel ik de kinderachtige aanvechting om zwart op wit en in detail neer te schrijven wat zij mij te verduren heeft gegeven door haar hardheid en haar inconsequente gedrag. Ik zwijg. Ik vergeef haar. Dit alles is trouwens zo veraf....'
Even verderop: ' ...het was een nutteloos verdriet, zo een waar je niet eens een gedicht van kunt brouwen.'

Blz 83
'1963-1964. De jaren lopen door elkaar. Trage dagen, regendagen....Toch ervoer ik enkele malen een tweede bewustzijnstoestand waarin ik ontsnapte aan de monotonie, een mengsel van vervoering en loomheid, zoals in de lente wanneer je na een slapeloze nacht over straat loopt.'
Verderop lees ik dat hij zijn 20ste verjaardag viert in Wenen, met vreemden.

Rond zijn 20ste begint Modiano te schrijven. Nergens lezen we iets over zijn behoefte tot schrijven of over het schrijfproces. Alsof het de gewoonste zaak van de wereld is, wordt zijn eerste boek uitgegeven. Op zijn 23ste ligt zij eerste boek in de winkel. Er zullen er nog 36 volgen.
De psychotherapeut in mij ontkomt niet aan de gedachte een verband te leggen tussen de tenhemelschreiende jeugd van Modiano en zijn grote productiviteit. Een verband, maar een duiding? Ik ga me er niet aan wagen.
Ik heb nergens gelezen dat Modiano getrouwd is ( geweest ) of kinderen heeft.

Het mysterieuze van de schrijver intrigeert me maar zijn boeken maken me nog niet nieuwsgierig. Toch ga ik een poging wagen ze te lezen, nou ja, niet alle 37 natuurlijk.
De foto op de voorkant van het boek is van Anneke Germers, uit haar privécollectie, dus wellicht geen jeugdfoto van Modiano?