Voor wie van Hamsuns verhalen houdt

186 Op een dag sneeuwde het. Eerste sneeuw van ’t jaar, wat is het kijken naar jou toch rijk aan herinneringen. Aloude ervaringen dwarrelen met jou onstuimig op de aardbodem neer. De gezichten van vader en moeder en broers en zussen maken zich duidelijk en veelzeggend uit jouw natte, witte sluiers los. Het wordt me zo ernstig en zo vrolijk te moede als jij eraan komt met je ontelbare vlokken.

Tijdens het lezen van dit boek uit 1908 van de Zwitserse schrijver Robert Walser (1878-1956) moest ik denken aan de verhalen van Knut Hamsun (1859-1952). Ook hier een onvoorspelbaarheid van het karakter van de hoofdpersonen. Ook de aarzelingen van Joseph deden me denken aan de zwerver-trilogie van Hamsun.

Ik las ergens over Joseph, de 24-jarige bediende in dit verhaal, dat hij zich beweegt tussen minachting en bordercollie-achtige bereidwilligheid voor zijn nieuwe baas, de heer Tobler. Ik zou geen betere omschrijving van Joseph kunnen geven. Tobler is een uitvinder en ondernemer die zijn kantoor aan huis heeft. Een villa met een torentje en met het uitzicht op een meer.

98 Het Toblerhuis, wat staat het daar stevig en sierlijk tegelijk, alsof het door louter harmonie en eeuwige genoegzaamheid werd bewoond! Zo’n huis is niet makkelijk omver te gooien; vlijtige behendige handen hebben het solide in elkaar gezet met mortel, balken en bakstenen. Een windvlaag van het meer waait het niet omver, zelfs een orkaan nog niet. Wat voor schade kunnen een paar zakelijke missers zo’n huis nou berokkenen.

Bij het nawoord staan foto’s van Villa zum Abendstern met uitzicht op het meer van Zürich. Walser werkte hier zelf van juli 1903 tot januari 1904 voor ingenieur Carl Dubler. Ook De bediende begint in de zomer en eindigt in de winter. Walser heeft er dit zelf over gezegd: “Ik hoefde bijna niets te verzinnen. Het leven heeft me dat bezorgd.”

Walser was opgenomen in een psychiatrische kliniek vanaf 1933 tot aan zijn dood. Hij heeft daar geen boek meer geschreven om zich, naar eigen zeggen, aan zijn rol als patiënt te kunnen wijden.