Onuitputtelijke kracht van een liefdevolle vrouw

Uit! Stephan en Walter Neuman brengen ons naar de winter 1936. De twee Joodse broertjes leven in Oostenrijk. Ze wonen in een paleis vol luxe, bedienden en rijkgevulde maaltijden. Stephan droomt ervan om toneelschrijven te worden. Stephans vriendin Zofie – Helene Perger heeft niks met woorden. Zij is een wiskundegenie die houdt van Sherlock Holmes verhalen. Hun wereldje valt in duigen wanneer Duitsland de macht grijpt in Oostenrijk ( Anschluss 1938). Het ganse gezin Neuman wordt gedwongen om in de bediendekamers te gaan wonen. Hadden ze niet zo een groot aanzien gehad, werden ze op de trein naar een slavenkamp gebracht. Dus de familie mag van geluk spreken. Wanneer de vader wordt opgepakt en tijdens zijn transport vermoord, moet Stephan onderduiken. Zo hoopt hij te ontspringen aan zijn lot om naar een werkkamp te worden getransporteerd.
Truus Wijsmuller – Meijer is een Nederlandse en organiseert kindertransporten om Joodse kinderen uit Oostenrijk te vervoeren. Truus doet dit omdat haar huwelijk met Joop hen niet gezegend heeft met de geboorte van een kind. Maar Truus doet dit ook uit een onuitputtelijke liefde voor de kinderen. Ze zet haar leven meermaals op het spel om hooggeplaatste nazi – aanhangers te trotseren.
Adolf Eichmann is zo een naziofficier. Hij wil alle bezittingen van de Joden afpakken, wat direct de hoofdtaak is van zijn soldaten. Enkel joden met een uitreisvisum mogen Wenen verlaten. De macht verschuift hierdoor danig dat de onderdrukte groep hun kinderen weg krijgen de allergrootste prioriteit krijgt. De ouders doen werkelijk alles om hun kroost Oostenrijk uit te smokkelen. Op dit punt komen de verhaallijnen samen; Stephan, Walter, Zofie – Helene en tante Truus. Die laatste staat voor een enorme uitdaging. En dit op de vooravond van WOII.
Over de kindertransporten is niet heel veel bekend. Wat werkelijk heeft plaatsgevonden en hoeveel kinderen het geluk hadden om hun leven ergens anders op te bouwen is niet vastgelegd. Wel heeft Geertruida Wijsmuller – Meijer degelijk duizenden joodse kinderen geholpen. Ook Desider Friedmann droeg bij aan het organiseren van de transporten. Hij stierf tijdens WOII in Auschwitz (oktober 1944). Dat de auteur een fictief verhaal opbouwt rond tante Truus stoorde me niet. Integendeel; de annexatie van Oostenrijk en de kristallnacht in november worden keurig in het verhaal geweven. Waardoor het verzonnen deel ondersteunt wordt door de werkelijke feiten. Of is het andersom? De korte hoofdstukken worden afgewisseld door krantenartikelen en brieven. Die grote variatie zorgt ervoor dat je die slordige 480 bladzijden zo verslonden hebt.
De auteur eindigt het boek met een aantal namen die dankzij de transporten een succesvol leven hebben opgebouwd. Zo vertelt Clayton dat van de tienduizend kinderen, van wie driekwart Jood, een onderkomen vonden in Engeland. De geredde kinderen groeiden op tot volwassenen en werden vooraanstaande kunstenaars, politici, wetenschappers en zelfs Nobelwinnaars ( Walter Kohn).
Het blijft als lezer zeer onwezenlijk en ondenkbaar welke impact de oorlog gehad heeft op de mensen. Ik lees af en toe wel een boek uit die periode en elke keer opnieuw sta je aan de grond genageld door het leed, de angst, de onderdrukking, de doden, de trauma’s. Maar ook de vindingrijkheid, de samenhorigheid, de hoop en de kracht laten me niet onberoerd. Die laatste kan je terugvinden in De laatste trein naar vrijheid. Dat tante Truus en haar daden een voorbeeld mogen zijn voor eenieder!

Dank je wel aan @HarperCollins dat ik dit boek mocht lezen!