Wie is schuldig?

‘Schuldig’ is de goedgekozen titel van de literaire thriller van Liesbeth Dekker (1964). Schuld hebben, je schuldig voelen zijn kernbegrippen in deze roman die je enerzijds een psychologische ontwikkelingsroman kunt noemen en anderzijds een thriller. Allerlei literaire elementen als een wisselend vertelperspectief, afwisseling in tijd, de opbouw, de uitwerking van de personages en van het thema zijn terug te vinden in ‘Schuldig’. Spanning, cliffhangers, plotwendingen zijn daarentegen weer kenmerken van een thriller. En als je ze in één verhaal allemaal samen tegenkomt kun je spreken van een literaire thriller. De vlag dekt dus de lading.

De proloog van ‘Schuldig’ trekt de lezer meteen het verhaal in. Hein Deurning, midden in de zeventig “ziet er zo verfomfaaid uit als een man met vuile was. Zijn geur is bijpassend.” Hij wordt ondervraagd over de dood van zijn vrouw Ria, waar hij meer dan vijfenveertig jaar mee getrouwd is geweest. Hein kwam thuis van zijn avondje klaverjassen en Ria was verdwenen. De intrige staat: wat is er met haar gebeurd? Dat is de eerste verhaallijn in de roman: de thriller.

Een heel sterk gedeelte van de roman omvat de geschiedenis van Ria, de jongste in een boerengezin van dertien kinderen. Ze is geboren in 1939 en heeft de Tweede Wereldoorlog bewust meegemaakt. Haar vader verdiende aan de hongertochten van mensen die alles deden om aan voedsel te komen in de hongerwinter. Ria wordt later in het dorp als ideale schoondochter gezien. Ze raakt teleurgesteld in de liefde, leert Derk kennen en “vier weken later bleek dat de seksuele voorlichting in Veenburgum anno 1957 beter had gekund.” Ze trouwt een dag na haar 18e verjaardag, bevalt van een zoon Douwe, die ze vervolgens in 1958 aan de nonnen afstaat. Ze kan verpleegster worden en als ze in het ziekenhuis Hein ziet, slaat de vonk wederzijds meteen over. Ze trouwen en krijgen vier kinderen. Hein en Ria zijn verknocht aan elkaar. Maar ze hebben ieder hun eigen geheim. Hein houdt er wat duistere zaakjes op na. Zoon Lennard is een manipulator, Mark is onderwijzer en Sven is niet te vertrouwen. Hij is getrouwd met de Poolse Xenia en heeft een zoon, Kasper, die meervoudig gehandicapt is. Er is één dochter Rebecca. Niemand weet van het bestaan van Douwe, maar Ria kan haar eerste zoon maar niet vergeten, voelt zich schuldig.

In de tweede verhaallijn, de literaire lijn, staat Rebecca centraal. Dit personage is het best uitgewerkt, het is een round character. Ze is succesvol architecte, is getrouwd met advocaat Frank, heeft twee kinderen. Ze is binnen het gezin Deurning de enige die altijd klaarstaat. Ze heeft het gevoel er overal alleen voor te staan. Uiteindelijk neemt ze een sabbatical, vertrekt naar Griekenland. Daar komt ze tot zichzelf en wil een nieuw leven beginnen. Dan wordt er gebeld wordt dat Ria verdwenen is. Ze keert terug naar Nederland en lijkt weer in haar oude leventje terug te vallen. De eerste en tweede verhaallijn komen vervolgens bij elkaar als de resten van Ria na drie jaar gevonden worden. Wie is de schuldige? Of is iedereen een beetje schuldig?

Het verhaal omspant een periode van 1944 tot 2011 en wordt niet chronologisch verteld. Dat maakt ‘Schuldig’ aantrekkelijk, al waaiert de auteur soms wel wat te breed uit. In de veelal korte hoofdstukken staan wisselend de gezinsleden, hun wederhelft, maar ook de paranoïde werkster Suzette centraal. We leren die personages steeds beter kennen en eigenlijk zijn het alleen Rebecca en Ria die sympathie wekken. Alleen in de cursief afgedrukte hoofdstukken wordt er vanuit het ik-perspectief geschreven. In die hoofdstukken leren we die personages nog beter kennen en blijkt dat velen een motief zouden kunnen hebben om Ria te laten verdwijnen.

Schuld en liefde zijn de twee hoofdthema’s in het verhaal. Het verhaal gaat ook over bekennen en vergeven. Liesbeth Dekker heeft in het verhaal wat mooie parallellen aangebracht. Bijvoorbeeld Ria die haar zoon afstaat, en hem wegstopt om zelf een betere toekomst te krijgen. Datzelfde doet Sven met zijn gehandicapte zoon Kasper. Hein is niet helemaal zuiver op de graat. Dat geldt ook voor de handeltjes van zijn zoon Lennard en van Sven die allebei op geld belust zijn en daarvoor ver durven te gaan. Zo heeft iedereen wel zijn geheim. Een andere parallel heeft te maken met keuzes maken. Ria die gekozen heeft voor een toekomst met Hein en gelukkig lijkt te zijn. Ze heeft Douwe haar liefde echter ontzegd. Rebecca is weliswaar getrouwd, maar ziet in Griekenland een andere toekomst gloren. Een andere overeenkomst betreft de zonen Douwe en Kasper: allebei verstoten, ze missen geborgenheid en liefde. Ria valt als verpleegkundige als een blok voor Hein en als Rebecca in Griekenland is ze meteen verliefd op zakenman Zeus, de man die ze daar ontmoet. Liesbeth Dekker schrijft dan deze prachtige metafoor. Rebecca ziet “grote stukken steen die zijn opgebouwd tot een halfslachtig muurtje. Een stenen muurtje. Een muurtje als haar huwelijk. Ooit solide, maar nu op een kantelpunt. Het kan omvallen, het kan blijven hangen en het kan nog gerepareerd worden.”

Liesbeth Dekker laat zien dat ze zorgvuldig schaakt met alle stukken die op het ‘schaakbord’ staan. Door steeds te wisselen van personage speelt de lezer mee. Iedere zet die gedaan wordt is een move naar de oplossing van het raadsel van de verdwijning van Ria. Het plot van het thrillergedeelte van het verhaal is verrassend. En dan is er dat laatste hoofdstuk. Daarin wordt de verbeelding van de lezer aan het werk gezet. Dat is de afsluiting van het literaire gedeelte. Het levert een open einde op.

‘Schuldig’ is een hecht gecomponeerde literaire thriller. Een geslaagd debuut. 3,5 sterren.