De worsteling van leven in Gaza

‘De zeemantel & andere verhalen’ is een verzameling korte verhalen over het dagelijks leven in Gaza. In de verhalen spelen de vrees voor het onontkoombare militair geweld en het onophoudelijke bestrijden van religieuze starheid en schadelijke tradities een hoofdrol. Deze verhalenbundel maakt invoelbaar dat deze tradities even giftig en dodelijk zijn als het oorlogsgeweld. Nayrouz Qarmout is erin geslaagd de wreedheden in Gaza, die betreurenswaardige clichés zijn geworden, opnieuw te vertellen vanuit het perspectief van de Palestijnse burgerbevolking.

De Palestijnse vrouwen worden niet alleen onophoudelijk geconfronteerd met militair geweld maar moeten ook het hoofd zien te bieden tegen religieus fanatisme, dat zich manifesteert vanuit de imam en vanuit je leraar, die je voor slet uitmaken als je je geëmancipeerd opstelt, en vanuit de eigen familie, die je dwingt om te trouwen, vanuit je echtgenoot die je opsluit en zich de polygamie laat welgevallen. Sommige vrouwen zijn sterk en weigeren slachtoffer te worden van de patriarchale onderdrukking, maar zien zich niet alleen door mannen maar ook door sommige vrouwen, die de tradities hooghouden, tegengewerkt als ze willen beslissen over hun eigen leven. In het titelverhaal verdrinkt een meisje bijna in zee doordat ze kleding moet dragen ten dienste van haar eerbaarheid. Het roept het verlangen naar de onschuldige kindertijd op.

Het boek bestaat uit elf verhalen. Elk verhaal is kort en vaak opgedeeld in een aantal fragmenten, waartussen soms vele jaren zitten. Het boek is daarmee een verzameling van momentopnames van het dagelijks leven onder bijzondere omstandigheden. Qarmout presenteert de dagelijkse strijd om te overleven als overdrachtelijke brokstukken tussen de letterlijke brokstukken in Gaza. Voor degenen die een kwaliteitskrant lezen zullen de verhalen nauwelijks leerzaam zijn, want de genoemde thema’s komen daar uitgebreid aan bod en de verhalen zijn te kort voor enige verdieping. De eindnoten geven wel nuttige achtergrondinformatie.

Zeer positief is dat Qarmout haar activisme in de koelkast heeft gezet en nergens een moreel oordeel velt, waardoor het bijna journalistieke verhalen zijn geworden waarin de lezer zelf zijn gedachten en gevoelens kan leggen. Jammer genoeg slepen de gebeurtenissen je door dit afstandelijke en alwetende vertelperspectief te weinig mee. Af en toe waagt de debutante zich aan mooischrijverij (‘warm licht vervulde hen met hoop’; ‘belletjes tinkelden, een geluid dat kietelde aan je oren’; ‘haar dochter straalt als de zon op het middaguur’).

Qarmout heeft de verhalen in het Arabisch geschreven. De verhalen zijn vertaald naar het Engels, geredigeerd en vervolgens door Tjadine Stheeman naar het Nederlands vertaald. De achtergrond van deze merkwaardige constructie is onduidelijk.

Het debuut van Qarmout laat oprecht zien dat het kruitvat van militaire, culturele en religieuze spanningen leidt tot botsingen die door de schijnbaar onoverbrugbare tegenstellingen ontploffingen veroorzaken. Haar politieke stem verdient het breed te worden gehoord en ik zie ernaar uit haar literaire stem in een roman te horen. Gaza blijft een van de meest onbegrepen plekken op aarde, Qarmouts debuut kan daar weinig aan veranderen.