Valse dromen in duigen

Het jaar van de gelukszoekers van de Britse Sunjeev Sahota stond in 2015 in de finale van de Booker Prize. Sahota heeft een actueel onderwerp te pakken dat nog te weinig in fictie voorkomt: het lot van illegale immigranten. De roman is zelfs aangeduid als De druiven der gramschap van de 21e eeuw. De parallellen liggen er dan ook dik bovenop. Sahota plaatst het urgente migratievraagstuk in de context van medemenselijkheid en mededogen.

Het verhaal speelt zich af in Engeland maar het had ook Canada, Qatar of Dubai kunnen zijn. Sahota schetst een portret van drie Indiase jongemannen die vol verwachting illegaal of frauduleus naar Engeland zijn gereisd en daar net zo meedogenloos worden uitgebuit door hun landgenoten als in India. Ook hun afschuwelijke voorgeschiedenis in India wordt uitgebreid verteld: zo verkoopt een van hen een nier om de passage te betalen. Bij hun zoektocht naar werk en liefde in Engeland worden ze al snel met hevige concurrentie geconfronteerd, wat leidt tot wanhoop en desillusie. Ze moeten met andere illegalen strijden om de overgebleven kruimels, waarbij ze voortdurend twijfelen tussen vrijgevigheid en egoïsme. Ze ervaren vooral angst, angst om te worden opgepakt, angst om de afbetaling aan de mensensmokkelaar niet te kunnen opbrengen en angst om niets te eten te hebben.

Sahota laat zien hoe deze mensen klem komen te zitten in uitbuiting, armoede, kastendiscriminatie en verstikkende familiebanden en zeden. Deze thema’s zijn gebruikelijk in Indiase romans. De situering in Engeland, de cultuur van de Sikhs en hun geloof (sikhisme) onderscheiden deze roman. Sahota slaagt erin empathie te wekken voor de kwetsbare immigranten. De personages blijven echter tamelijk vlak. De enige die kleur krijgt is een Punjabi vrouw van de tweede generatie die een schijnhuwelijk is aangegaan met een van de jongemannen. Deze strenggelovige vrouw met veel sociaal plichtsbesef roept impliciet de vraag op wat bevoorrechten verplicht zijn aan de minder bevoorrechten in de wereld. Hiermee kan zij als het belangrijkste personage in de roman worden aangemerkt. Na een jaar in Engeland zijn de hoofdpersonages hun naïviteit kwijtgeraakt en gedesillusioneerd, een ontwikkeling die weinig lezers zal verbazen.

De epiloog speelt zich af tien jaar later af op het zuidelijkste puntje in India; op dit eindpunt "is slechts oceaan en kunnen er geen valse dromen meer zijn." Hier staat het kolossale standbeeld van de dichter Tiruvalluvar (“The Kural” en “The Book of Desire”). Zijn 623e kural vat Sahota’s roman samen en had als motto kunnen dienen:
...........Those untroubled by trouble give
.....................Trouble to trouble

Hoewel de dialogen levensecht zijn, is het wat teleurstellend dat de schrijfstijl niet erg aansprekend is. Af en toe sleept het verhaal, terwijl de epiloog is afgeraffeld. De vele Hindi/Punjabi woorden zullen het doelpubliek eerder aanspreken dan storen. In het boek is een uitgebreide woordenlijst opgenomen. De vertaling door Tjadine Stheeman en Onno Voorhoeve is onberispelijk.

(De vertaling van de kural is van Pruiksma)