Voor liefhebbers van De vliegeraar

De geschiedenis van Brazilië is bepaald door geschillen over landbezit die er al honderden jaren spelen. Nadat in 1888 de slavernij was afgeschaft kregen de landarbeiders nauwelijks meer vrijheid omdat ze alleen op het land mochten blijven wonen als ze er onbetaald werk verrichtten. De afschaffing veranderde verder weinig aan het geweld en de uitbuiting.

De roman Kromme ploeg is een aangrijpend verhaal over landarbeiders in de armste streken van Bahia aan het einde van de 20e eeuw. De hoofdpersonages zijn de zussen Bibiana en Belonísia, die in een gemeenschap van nakomelingen van gevluchte slaven leven. Beide vrouwen moeten vrezen voor uitbuiting en misbruik door de landeigenaar en ook voor geweld en misbruik door familieleden. Hun vader leidt de rituelen van de Jarê (een Afro-Braziliaans geloof) en is daarmee de bindende factor in de gemeenschap. Het centrale motief in de roman is het tweesnijdend mes dat Belonísia’s tong afsneed maar ook kan worden gebruikt om het kwaad te bestrijden.

Itamar Vieira Júnior is in deze streek geboren. De historische en sociale achtergrond en de mystiek van het geloof weet hij naadloos in het familieverhaal te vlechten. De kernthema’s zijn geweld, misbruik, de strijd om landrechten en de gemeenschapszin.

Het verhaal is door zijn conventionele vertelstructuur gemakkelijk toegankelijk. Vieira Júniors afstandelijke schrijfstijl is weinig uitgesproken, al had die wat meer show in plaats van tell mogen zijn. De symboliek en de uitwerking van de personages zijn voor een literaire roman een tikje teveel van-dik-hout-zaagt-men-planken. Zo staat het verlies van de tong voor het politiek monddood maken van de landarbeiders en hanteert de schrijver voor alle personages het geijkte rollenpatroon. Vieira Júnior stimuleert nauwelijks de eigen gedachten of verbeelding en schuwt clichés niet.

Kromme ploeg is een boek dat nergens uit de bocht vliegt maar ook nergens in uitblinkt. Het boek zal liefhebbers van de romans van Khaled Hosseini aanspreken door het ongecompliceerde en overzichtelijke verhaal in een exotisch land en de sympathieke en sterke hoofdpersonages die zich tegen onderdrukking verzetten. Het debuut van Vieira Júnior heeft het tot de finale van de International Booker Prize 2024 geschopt.