Je ontworstelen aan een destructieve omgeving

De titel ‘Young Mungo’ en het omslag riepen me toe: "Koop mij niet." Het is aan de lovende Hebban recensies te danken dat ik dat toch deed. Net als in ‘Shuggie Bain’ draagt het zware Glasgowse accent (“How auld are you anyhows?") enorm bij aan de beleving van de sfeer en de geloofwaardigheid van de personages. Een vertaler staat hier voor een onmogelijke opgave. Om deze reden heb ik voor de oorspronkelijke Engelse versie gekozen.

De vijftienjarige Mungo woont bij zijn alcoholverslaafde en egocentrische moeder en slimme zus in een troosteloze achterstandswijk in Glasgow. Mungo is zijn moeders flatterende spiegel, dagboek, elektrische deken en deurmat. Kastelen en lochs heeft hij alleen op koekjestrommels en toeristenbussen gezien. Met James zet hij de eerste stappen op het gebied van romantiek en intimiteit. Als zijn familie daar achter komt ontploft de boel. Zijn oudere broer is bendeleider en zal James wel even een lesje leren – wordt dit het verhaal van Romeo en Julio? Zijn moeder wil hem met twee ruige kerels op kamp sturen om van dat mietje een man te maken. Hoe zal dat aflopen?

Het verhaal is van begin tot eind spannend, schrijnend en bij vlagen adembenemend. Er doen zich herhaaldelijk verrassingen voor die toch steeds weer geloofwaardig zijn. Stuart put uit zijn eigen jeugdervaringen in Glasgow en dat is te merken aan de geloofwaardigheid van de personages en de sfeer in het verhaal. De personages zijn authentiek, levendig, uniek en gelaagd. Het is meesterlijk hoe beheerst Stuart alle emotionele registers bij de lezer weet aan te spreken: diepe ontroering, schrijnende pijn, liefdevolle tederheid, deprimerende grauwheid, hunkerend verlangen, ongekende wreedheid en een sprankje hoop.

De schrijfstijl van Stuart spreekt tot de verbeelding, is vlot, precies, realistisch en afgestemd op elke gebeurtenis. “Hij kuste James schielijk op zijn lippen. Het was als geroosterd brood besmeerd met warme boter als je van de honger verging. Zo lekker was het.” “Het was aarzelend, een en al subtiliteit en aandacht. Voortdurend speuren naar de volgende trede in het donker.”

De roman is bovenal een verhaal over durf: jezelf durven zijn, kwetsbaar durven zijn, durven los te laten en te kiezen voor jezelf en voor degene van wie je houdt. Zeer indrukwekkend is de geestelijke ontwikkeling van Mungo: hij is niet langer een lafaard en de marionet van zijn moeder maar weet voor zichzelf op te komen. Door de gebeurtenissen komt hij tot het inzicht dat de omgeving waartoe hij altijd heeft willen behoren destructief is. Zijn seksuele oriëntatie zou wel eens een onvermoede zegen kunnen blijken te zijn.

‘Young Mungo’ heeft een betere spanningsopbouw en is beter in balans dan ‘Shuggie Bain’ omdat je je niet eerst door een stortvloed van ellende hoeft te worstelen. Beide boeken zijn ongeschikt voor gevoelige lezers.

Vertalingen van de citaten door pirayaani.