Rebelleren tegen gewoon geluk

´Zevenduizend eiken´ is de vertaling van de in 2017 gepubliceerde roman 'A Line Made by Walking' van de Ierse schrijfster Sara Baume. Je zit 300 bladzijden in het hoofd van een jonge vrouw met een depressie. Net als in ‘Een vlucht regenwulpen’ is de afgelegen natuur het toevluchtsoord. In 2017 werd het boek genomineerd voor de Goldsmiths Prize. Het kernthema is het vinden van je plek in de maatschappij.

De 25-jarige Frankie is een rebels en onconventioneel type die een kunstopleiding heeft gevolgd, maar ze ziet geen toekomst voor zichzelf en ze vindt alles nutteloos. Ze gaat haar depressie te lijf door zich van de maatschappij af te zonderen en in de afgelegen bungalow van haar overleden oma te gaan wonen. Daar kan ze terugkeren naar het vrije en blije kind dat ze was en zich ontworstelen aan haar verlamming die is veroorzaakt door de hoge verwachtingen en onophoudelijke prikkels vanuit haar omgeving. Om de maalstroom aan gedachten te ordenen legt ze zichzelf twee regels op. Ten eerste overhoort ze zichzelf door aan haar gedachten een bijbehorend werk uit de conceptuele beeldende kunst te koppelen, waarbij ze elk kunstwerk beschrijft en duidt. Ten tweede start ze haar eigen kunstprojectje waarin ze omgekomen dieren fotografeert. Met deze foto’s rebelleert ze tegen het maatschappelijke taboe van de dood. Frankie kan goed observeren en ziet altijd feilloos het bijzondere in het gewone. Ze vraagt zich af of dat door haar kunstzinnige aanleg komt of door haar geestesgesteldheid.

Frankie is er niet in geslaagd volwassen te worden, ze is naïef en stuurloos. Ze is ook overgevoelig, lichtgeraakt, contactgestoord, angstig voor de buitenwereld, paranoïde zelfs. Ze is geobsedeerd door verval en de dood, waardoor het haar niet lukt iets te creëren of te bereiken. Dan maar trots dat ze de wasmachine niet kan bedienen, niet kan koken en buitengewoon onhandig is. Ze walgt van haar eigen egocentrische en racistische denkwijze. Ze vindt zichzelf lastig en ondankbaar en voelt zich schuldig dat ze steeds tegen haar moeder liegt. Ze is niet in staat om aardig te doen naar haar omgeving en weet dat ze onsympathiek is. Het zoeken naar een kunstwerk bij een gedachte en het fotograferen van elk dood dier wordt op een gegeven moment een dwangmatige handeling.

Er is nauwelijks sprake van een verhaallijn, het boek bestaat grotendeels uit bespiegelingen en gedachten die alle kanten uit schieten om later vaak weer in een andere hoedanigheid terug te keren. Er is geen sprake van enige spanningsopbouw. De alinea’s zijn erg kort, wat tot een gefragmenteerde leeservaring leidt en voelt als knip-en-plakwerk. De schrijfstijl staat mijlenver van het stromende proza in Jeroen Brouwers' 'Cliënt E. Busken'. Er zijn voortdurend flashbacks naar flarden van gebeurtenissen die Frankie achtervolgen, terwijl andere fragmenten uitzendingen van radio en tv zijn. Ook de zinnen zijn kort, wat past bij de taalvaardigheid van een gemiddelde 25-jarige, maar dit levert geen uitmuntend proza op. Wel kiest Baume haar woorden met zorg en schrijft rake zinnen, vooral in de beschrijvingen van de natuur. Baume heeft een bron van Frankies inkomsten bedacht die gekunsteld aandoet.

Frankies fotografieproject en de quasi-wijsheden die ze bazelt roepen, net als de conceptuele kunstwerken, de vraag op of er sprake is van grote diepzinnigheid of van waanzin. Van de 75 kunstwerken kun je de meeste op internet opzoeken. Helaas zijn sommige pretentieuze kunstwerken er met de haren bijgesleept. Het zijn er ook te veel, waardoor het al gauw afgezaagd wordt en, wellicht bedoeld, iets neurotisch krijgt.

Een bijzonder boek over het contact met de samenleving en met jezelf verliezen en niet weten hoe je weer aansluiting krijgt.