De strijd tussen macht en waarheid

De politieke thriller is een genre dat we kennen van John le Carré, Robert Ludlum, Tom Clancy en Jeffrey Archer. The Day of the Jackal (1971) Frederick Forsyth is misschien wel de bekendste politieke thriller. Dat boek is gebaseerd op waargebeurde feiten rondom een verijdeld plan voor een aanslag op president De Gaulle van Frankrijk. Bij politieke thrillers staat de strijd om de politieke macht centraal. Dat is ook het geval in Het complot tegen Nederland van Rob Bakker (1948). Bakker is journalist, auteur, thrillerschrijver en historicus. Zijn in 2020 verschenen studie Boekhouders van de Holocaust liet zien dat de Nederlandse ambtenaren op grote schaal gecollaboreerd hebben met de nazi's als het gaat om de Jodenvervolging in Nederland.

Vrienden van de Vrede

Rob Bakker laat zijn thriller spelen tijdens de moeizame Eurotop die leidde tot het Verdrag van Amsterdam [getekend op 2 oktober 1997]. Daarom weeft hij een web van intriges met als grote thema’s macht en waarheid. Een geheime organisatie die zich Vrienden van de Vrede [what’s in a name] noemt wil een Frans-Duitse as in Europa, een verbond waarin deze twee landen de macht in Europa zouden hebben. Het Verdrag van Amsterdam biedt daarvoor een uitgelezen kans. Daar moet het gebeuren. In de eerste verhaallijn van het boek beginnen De Vrienden van de Vrede [met connecties tot in de hoogste echalons] al twee jaar voor de top met de voorbereidingen. Op een ‘schaduwtop’ wordt een sinister plan uitgedacht. Er moet een Federatie Europa [FE] komen. Binnen de Federatie zouden met meerderheid van stemmen genomen moeten worden en er moet een gezamenlijk veiligheidsbeleid komen. Maar het besluitvormingsproces gaat veel te traag, het draagvlak binnen Europa is minimaal en “nationale driften spelen op”. Men wordt helemaal niet goed van het gepietepeuter van Nederland dat steeds maar dwars lijkt te liggen en is bang de eigen soevereiniteit te verliezen. En dan zijn er nog de eindeloze protesten. De Vrienden vinden dat er ook een einde komen aan de drugshandel. Daarom zou in Nederland het hoofdkantoor van Europol komen. Wisselgeld om Nederland gunstig te stemmen voor de Federatie Europa.

Moord op de bondskanselier

De tweede lijn betreft de gruwelijke moord op de Duitse bondskanselier op de eerste dag dat hij in Amsterdam is. De moord vindt plaats in het streng beveiligde Hotel Le Géant, dat Frans eigendom is en waar de kanselier is uitgenodigd door de Franse president. Op de buik van de kanselier is met een mes gekerfd: FE! Er ontstaat een klopjacht naar de dader. Wie heeft de regie: Nederland, Frankrijk, Duitsland? Zou het niet wenselijk zijn één Europese politiemacht te hebben?
Ook het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag speelt een rol in het verhaal. Jonas Goldhagen, aanklager uit New York, die om familieredenen in Nederland is zoekt een Servische moordenaar, die een eigen ‘signatuur’ van moorden heeft. Hij zoekt de waarheid.

Verdieping

Bakker verbindt de verhaallijnen, zorgt voor een spannend verhaal met achtervolgingen, klopjachten, vuurgevechten, politieke machtspelletjes, moorden én liefde. Het feit dat het verhaal vanuit verschillende perspectieven verteld wordt zorgt voor afwisseling en dynamiek.
De hoofdpersonages hebben zo hun eigen verleden [trauma] waardoor je hun handelen begrijpt. Bakker geeft diepte aan de personages. Bovendien verweeft hij de historische Europese tegenstellingen in zijn verhaal, zoals het wantrouwen tussen Fransen en Duitsers. “Zoals gewoonlijk beschouwde de Fransen alles wat er binnen Europa gebeurde als hun eigen ‘binnenlandse zaken.’ De geest van Napoleon waarde nog steeds rond.” Grote machten kijken neer op Nederland, vinden het een tegendraads landje dat “bestaat uit een zeehaven, een luchthaven en een paar aanvoerlijnen. De voordeur van Europa met wat parkeerplaatsen en mensen ertussen.” Maar dat landje, dat hecht aan soevereiniteit en altijd een opgeheven vingertje opsteekt, moet gepaaid worden en onder druk gezet worden om de Europese Federatie voor elkaar te krijgen. Ziedaar het motief van het inktzwarte plan. Nederland moet in het hart getroffen worden. Dat wordt mooi gesymboliseerd op de cover waar het vizier van een geweer afgebeeld staat op het hart van een van de Nederlandse leeuwen die deel uitmaken van het Monument op de Dam.

Het is smullen van de stijl van Bakker. Zo beschrijft hij de plaats Cannes als volgt: “Een gehucht aan de Middellandse zee waar Fransen en Engelsen hun laatste nutteloos rijke dagen doorbrachten met hun vrouw of te jonge vriendin en vooral veel kleine geschoren poedels.” Hij schrijft vol vaart en beeldend.

Verwijzingen naar de geschiedenis?

Elke gelijkenis met bestaande personen, gebeurtenissen, activiteiten berust op louter toeval staat op het binnenblad. Maar dan ga je toch verder denken. In de proloog die zich in Servië afspeelt treedt ziet een Nederlandse VN-soldaat dat er een moord gepleegd wordt. “Wij gaan niet ingrijpen, wij doen iets beters. […] Wij gaan dit melden,” zei zijn meerdere een man met een krijgshaftige breed uitstaande snor. En verderop komt een Nederlandse overste voor die in Sebrenica was en “later afgevoerd was naar een internationale functie op een van de NAVO-kantoren, waar nooit bloed zou stromen maar alleen kopieerinkt.” En er komt ook een ‘mislukt fotorolletje’ in het verhaal voor. Dat kennen we uit 1998 [Sebrenica]. En bij het tribunaal wordt een vrouwelijke rechter opgevoerd, die gevreesd werd. Een verwijzing naar Carla del Ponte? Dit soort verwijzingen brengt verdieping in het verhaal.
Bij Bakker telt ieder detail, hoe klein ook. Het heeft allemaal een functie in het verhaal dat zich naar een bloedstollend einde haast. En uiteindelijk wordt het Verdrag van Amsterdam getekend. En wat betekent het voor Nederland?

Eerder gepubliceerd bij De Leesclub van Alles