Houvast

Hege en Mattis zijn broer en zus. Zij is 40 en hij is 37 jaar. Ze hebben op jonge leeftijd hun ouders verloren. Hege voorziet in hun onderhoud door het breien van truien op bestelling.
Ze wonen in het ouderlijk huis middenin de natuur maar niet ver van het dorpje waar iedereen hen kent. Het verhaal is tamelijk tijdloos maar speelt zich vermoedelijk af ergens in de vorige eeuw.
Mattis is geen doorsnee man. Al lezende kreeg ik de indruk dat hij autistische trekken heeft, misschien een verstandelijke beperking en wellicht ook hoogsensitief is. De schrijver laat het als het ware aan de lezer over om Mattis' gedrag te duiden.
In het dorp noemt men hem gekke Mattis. hij lijdt daaronder.
Mattis kan niet bijdragen aan het inkomen van broer en zus. Zijn geestelijke gesteldheid maakt dat onmogelijk.
De schrijver maakt haarfijn duidelijk waar m dat in zit. Dat komt vooral omdat hij schrijft vanuit het perspectief van Mattis. Zo laat de schrijver de lezer in het hoofd van Mattis kruipen wat een bijzondere ervaring is.
Vesaas is de enige die Mattis begrijpt. Mattis begrijpt zichzelf amper. Hege doet erg haar best om haar broer te begrijpen maar slaat regelmatig de plank mis. Hun verhouding is een moeder-zoon relatie.
Die relatie wordt wreed verstoord wanneer er een man in het leven van Hege komt.
Tot zover de feitelijke inhoud van dit boek dat op zich wellicht niet aanzet tot lezen.

Maar eigenlijk doen de feiten er niet toe. De vogels is een boek dat gaat over houvast in het leven. Houvast dat wij allen nodig hebben om te overleven. Je kunt het ook verbondenheid noemen, saamhorigheid, zekerheid en veiligheid.
Hoewel de schrijver het even terloops aanstipt, is de ouderloosheid het uitgangspunt van het boek. Broer en zus zoeken voortdurend naar houvast. Hege vindt die aanvankelijk in haar breipennen en in haar verantwoordelijkheidsgevoel. Mattis vindt houvast in de natuur en bij zijn zus, maar dit houvast geeft nooit zekerheid en dat is een kwelling voor hem.
Tarjei Vesaas neemt ons mee in de zoektocht naar zekerheid en houvast van Mattis en dat is een zoektocht in de brede zin des woords en tevens een universeel thema.
Het is een traag verteld verhaal met weinig opzienbarende gebeurtenissen. Natuur, landschap, gedachten, eenvoudige handelingen. een Boeddhistische monnik leidt misschien een opwinderder leven.

Toch heb ik, na een aarzelende start, het boek gelezen alsof het een thriller is en na de laatste bladzijde bleef ik verdoofd en ontredderd achter. Ik vond het gewoon een verpletterend boek, ondanks de traagheid en misschien zelfs saaiheid.
Ik begrijp volkomen waarom dit boekje door velen als een meesterwerk wordt beschouwd en Tarjei Vesaas als een meesterverteller.
Tien sterren maar het mogen er maar vijf zijn.