Intrigerende schrijver, die Aira

Een tijdje geleden stuurde Prowisorio (bless her soul) mij een link over dit boek, en vroeg of ik het ook kende: dit leek haar namelijk een typisch 'sini-boek'. Een korte blik naar die link en overige internetbronnen leerde al snel dat dit zo was: een volgeling van de geniale Borges met een duidelijk filosofische inslag, daar hou ik wel van. Alleen had ik nooit van deze schrijver gehoord.... Maar goed, nu wel dus, en jahaa, ik vind dit boekje GEWELDIG!

Het draait om een merkwaardige dag uit het leven van de kleurloze ambtenaar Varamo: aan het begin van de dag wordt zijn salaris uitbetaald in valse bankbiljetten, aan het eind van de dag schrijft hij een gedicht dat als hoogtepunt van de Zuid-Amerikaanse avantgardistische poezie wordt beschouwd. Vrij vreemd, want hoe hebben die valse bankbiljetten geleid tot dat gedicht? En hoe te verklaren dat uitgerekend de kleurloze Varamo, die voor dit gedicht nooit dichtte en dit ook later nooit meer zou doen, zo'n hoogtepunt kon schrijven? Hoe deze ontwikkeling te verklaren? Die raadselachtigheid staat voorop in de volgende, ook nogal filosofische, passage: 'Niet vanzelfsprekend was het begin, en het einde, en die extreme willekeurigheid omsloot en isoleerde de reeks gebeurtenissen die zich daarbinnen met een ijzeren logica voltrok. Aan de andere kant veroorzaakte het heterogene karakter van het begin- en eindpunt (wat voor een verband kon er bestaan tussen een paar valse bankbiljetten en een literair meesterwerk?) een ongebreidelde stroom tussenstappen. Vol van betekenis werd het van binnenuit bedreigd door het oneindige.'

Kijk, daar hou ik nou van: verbazing over bizarre onverklaarbaarheden van ons bestaan, en filosofische bespiegelingen over die onverklaarbaarheden. Verbazing ook over hoe ons leven soms onverbiddelijk van 'A' naar 'B' lijkt te verlopen, zonder dat we ooit helemaal snappen waarom. Aira verbaast zich in dit boekje over nog veel meer. Over de oneindig vele mentale koppelingen in ons hoofd (gedachten, redeneringen, associaties, onbewuste impulsen), over de oneindige geschakeerdheid en veranderlijkheid van de werkelijkheid, en over de fragiele verbanden tussen de oneindigheid in ons hoofd en de geschakeerde werkelijkheid. Over de vreemdheid van zelfs de meest normale gebeurtenissen: 'eens te meer stelde hij vast hoe veel onverklaarbaars er kon schuilen in wat voor normaal werd beschouwd'. Over het Zijn, het Niets, de tijd. Over onze oorsprong, die we nooit helemaal kennen, onder meer omdat we onze ouders nooit helemaal kennen. Over hoe het hoe en waarom van ons bestaan ons meestal ontgaat, en hoe het eindresultaat van onze handelingen ons vaak verrast. Over taal, die een abstractie is omdat hij de veelheid van de wereld in een paar begrippen veralgemeniseert, en over ons denken dat zich per definitie van die abstractie bedienen moet. Zodat er ook altijd een kloof zit tussen 'denken' en 'zijn'. Of ook tussen een literair personage en ons begrip van dat personage, zeker als de gedachten van dit personage -zoals die van Varamo- niet in de ík-vorm' zijn opgeschreven maar in de meer abstracte hij-vorm.

Jahaa, helemaal een 'sini-boek'. Want IK hou hier van. Zeker als het ook nog zo lichtvoetig wordt opgeschreven: ondanks alle stevige filosofische kwesties wordt de tekst nooit zwaarwichtig, en de zinnen blijven soepel en elegant. Bovendien heeft het verhaal een onderhoudende en spannende plot: het wordt nooit 'droog'. Merkwaardig dat ik nog nooit van deze schrijver had gehoord... Maar dit kon wel eens een nieuwe favoriet blijken te zijn: ik heb meteen nog een stapeltje Aira's (in het Engels) besteld!