Wonderlijke parabels zonder sleutel

Tot voor kort had ik nog nooit gehoord van de Spaanse schrijver Juan Benet (1927- 1993). Maar dat veranderde door de enthousiasmerende en heel informatieve stukken op de website van Uitgeverij Kievenaar, die bezig is om deze in beperkte kring bejubelde schrijver in Nederland te lanceren. Dankzij die stukken kwam ik bovendien op het spoor van de eerder door IJzer al uitgegeven prachtroman "In de schemer". Helemaal flabbergasted door dat laatste boek speurde ik internet af, en stuitte ik op het verramsjte boekje "Dertien en en halve fabel en fabel veertien". Dat is veel lichtvoetiger en serener dan het spectaculaire, barokke en grillige "In de schemer", en heeft zeker niet het zelfde enorme kaliber. Maar het is wel charmant en intrigerend.

Het vrij dunne, mooi geïllustreerde boekje bundelt een aantal korte parabel-achtige vertellingen, die allemaal draaien om wonderlijke gedachtegangen en onopgeloste paradoxen. Ze hebben vaak een verrassende pointe, of zelfs meerdere verrassende pointes achter elkaar: pointes waardoor je als lezer merkt dat je op het verkeerde been bent gezet, en die dus zorgen voor een klein sprongetje en kortsluitinkje in je brein. En dat blijft na het lezen nog voortduren: normaal gesproken mondt een fabel of een parabel uit in een duidelijke moraal of levensles, maar hier eindigt de raadselachtige vertelling steeds in prikkelende raadselen en paradoxen. Alsof dat raadsel niet de les bevat, maar zelf de les is. En alsof de vertellingen ons geen les willen leren, maar onze mijmerende verwondering willen oproepen.

Navertellen van een of meer van deze parabels is zinloos: dat zou alleen maar spoilers opleveren, de pret bederven, en bovendien de verwondering smoren. Maar er zit bijvoorbeeld een hervertelling tussen van het befaamde verhaal over Abraham, die, net als in het oude testament, door God wordt geroepen om zijn zoon Isaak te offeren. Maar dat verhaal krijgt bij Benet een twist: "Abraham kende zijn eigen verhaal, dat van de ene generatie van het uitverkoren volk op de andere was overgegaan, en hij wist maar al te goed dat de engel des Heren hem uit de hemel behoorde te roepen. En met het mes in zijn geheven hand spiedde Abraham vanuit zijn ooghoeken, maar hij zag de engel des Heren niet". Alsof het oud testamentische verhaal wel aanwezig is, maar de Alomtegenwoordige God niet. Alsof het verhaal vooraf gaat aan God, en God zich niet vertoont. Wat tot een paar verrassende en vermakelijke wendingen leidt, en een prikkelende non- conclusie, die ik niet ga verklappen. In een iets latere vertelling is God juist weer wel aanwezig, en spreekt Hij zelfs, maar zegt Hij: "Als ik wat meer op mijn hoede en wat minder verbitterd was geweest, zou ik de wereld van de mensen niet hebben verlaten en hadden zij me niet hoeven verzinnen, omdat ik nog in hun midden had verkeerd. Want u moet weten, beste man, dat de god die zij hebben verzonnen niets met mij van doen heeft". Is God afwezig in het universum van Benet? En kiest hij daarom steeds voor parabels zonder sleutel, zonder hogere waarheid, en zonder stichtelijke les? Dat zou je na dit boekje wel denken. Niet alleen op grond van deze citaten, maar vooral omdat alle fabels zo fraai uitmonden in dubbelzinnigheden, ambiguïteiten, maskerades, intrigerende dwaalleren, vermommingen waarachter nog weer andere vermommingen schuilgaan en daarachter weer andere vermommingen .En waarin dwaling en leer soms ononderscheidbaar worden, zodat niet te zien is of de discipel zijn meester volgt in de waarheid of in de dwaling, en zelfs niet of die discipel de waarheid tot richtsnoer moet nemen of juist de twijfel.

Juan Benet beheerst dus niet alleen het Faulkneriaans- barokke spektakel van "In de schemer", maar ook de stijl en toon van deze verwondering oproepende parabels. Dat verrast mij aangenaam, net als deze fabels of parabels zelf. Intrigerende schrijver. Kortom, ik ben en blijf benieuwd naar ander werk van Benet.