Mooi en schrijnend

Een mooi boek, zoals ook duidelijk wordt uit de recensies op watleesjij.nu en diverse kranten. De Bosnische hoofdpersoon Aleksandar vlucht als jongetje voor de oorlog in Joegoslavië, en keert later als volwassene naar zijn verscheurde geboortestad terug. Daarover vertelt hij dan in even kleurrijke als fantasievolle verhalen. Mooi en schrijnend daarin is de soms kinderlijke verbazing over de oorlog: juist door die verbazing en onbevangenheid wordt de buitensporigheid en absurde vreemdheid van de oorlog beter overgebracht dan in bijvoorbeeld een krantenartikel, een NOS-journaal of een zakelijke beschrijving. Dat hakte er bij mij ook behoorlijk in, moet ik zeggen.

Even mooi en schrijnend is hoe Aleksandar in die verhalen probeert de wereld van voor de oorlog in het geheugen te roepen, toen het nog goed was, en om althans in de fantasie de gruwelen ongedaan te maken of te herroepen, of ze tenminste enigszins een zinvolle plaats te geven in de herinnering. Maar Aleksandar begrijpt heel goed dat dit onmogelijk is, dat de realiteit zich niet laat omkeren, en dat het verlies niet te helen valt. De kindertijd, in literatuur zo vaak symbolisch voor een toestand van paradijselijke vrede en volheid, wordt bij Aleksandar symbool voor een onheelbare breuk. De verhalen, hoe mooi verteld, kleurrijk en fantasievol ook, kunnen die breuk niet dichten. En TOCH hebben die verhalen zin: Aleksandar blijft doorgaan met fabuleren en vertellen, blijft zoeken naar zijn mysterieuze jeugdvriendin Asija (de betekenis van die naam mag iedereen zelf ontdekken), ook al vindt hij haar niet en denkt hij zelfs dat hij haar verzonnen heeft. Hij blijft gesprekken voeren in zijn hoofd met zijn opa, ook al is zijn opa dood. En aan het slot is er toch een al dan niet verzonnen glimp van hoop.

Aleksandar blijft kortom vertellen en dromen, en blijft in zijn verbeelding bouwen aan een mooiere wereld dan de wereld waarin we leven. Hij blijft dus een verhalenverteller die vol fantasie erop los fabuleert. Ook als volwassene laat hij de kinderlijke fantasiewereld niet helemaal los. Want zonder verbeeldingskracht, hoe ontoereikend ook, zijn we HELEMAAL verloren. Dat vasthouden tegen beter weten in aan de verbeeldingskracht is zonder meer een grote kracht van dit boek, te meer ook omdat die verbeeldingskracht tot zulke fantasievolle, kleurrijke en ontroerende verhalen leidt. Een even pijnlijk als mooi boek, kortom.