Originele liefdesroman

Huwelijk is een intrigerende en originele roman over drie jonge mensen, die even intens als vergeefs zoeken naar de zin van het leven. Middelpunt is Madeleine: populair, mooi, en dol op boeken over liefde en huwelijk van Jane Austen en haar tijdgenoten. Maar tot haar schrik hoort ze van haar universitaire docenten dat dergelijke boeken hopeloos zijn verouderd, en dat termen als ‘liefde’ veel complexer en dubbelzinniger zijn geworden. Erger nog, ze gaat enorm twijfelen aan aard en waarde van haar eigen liefdesgevoelens. Mede daardoor raakt ze verslingerd aan de filosoof Roland Barthes, die zo briljant schrijft over de verscheurdheid en twijfel van verliefden.

Nee, dan de beide jongens in haar leven. Mitchell zoekt rusteloos naar religieuze zingeving, en is tegelijk idolaat van Madeleine. Maar ja, wat willen Madeleine en hij precies? Vriendschap , Platonische liefde, vluchtige seks, echte liefde? Niemand die het weet. Leonard is woest aantrekkelijk, een beest tussen de lakens, en briljant bovendien. Probleem is alleen dat hij manisch-depressief is. Madeleine weet het niet meer: wat moet ze met Mitchell, wat met Leonard? Zo ontstaat een driehoeksverhouding van drie buitenissige personages die elkaar zoeken, vinden, afstoten en weer zoeken, zonder zichzelf en de anderen ook maar een seconde te begrijpen. Zij zijn daardoor onvoorspelbaar voor zichzelf én de lezer. Maar dat leidt wel tot een spannende en originele plot. Eugenides versterkt dat nog door diverse gebeurtenissen heel vernuftig vanuit meerdere perspectieven te vertellen, waardoor voelbaar wordt hoe verschillend de drie personages aankijken tegen de raadselachtige werkelijkheid.

Bovendien beschrijft Eugenides heel mooi de innerlijke worstelingen van zijn hoofdpersonen. Vooral de depressies en manische periodes van Leonard komen indringend naar voren. In zijn manische periodes kan hij alles, en is hij vele malen slimmer dan ‘normale’ personen. In zijn depressieve periodes echter raakt hij totaal in zichzelf verstrikt: ‘Het brein denkt dat het sterft en dus denkt het lichaam dat het sterft en dat registreert het brein dan weer en zo gaan die signalen over en weer en heen en weer als een feedbackloop’. Madeleine krijgt soortgelijke gevoelens van afsterving: kijkend naar Leonard ziet ze een dode, kijkend naar zichzelf ziet ze een spook. En toch: ‘Door haar relatie met Leonard voelde Madeleine zich bijzonder. Het was alsof haar bloed altijd kleurloos door haar aderen was gestroomd en pas sinds ze hem had leren kennen zuurstofrijk en rood was geworden’. Juist Leonards waanzin, hoe destructief ook, maakt het hele bestaan voor haar vele malen intenser. Eugenides laat overtuigend zien hoe dol Madeleine is op die intensiteit, en hoe ze daar tegelijk ook helemaal op stukloopt. Zoals hij ook mooi laat zien dat Leonards manisch-depressieve conditie, die elke ‘normale’ liefdesrelatie blokkeert, hem tegelijk juist extra ontvankelijk maakt voor buitensporig diepe liefde.

Madeleine en Leonard blijven echter eindeloze zoekers, zonder rustpunt. Zo ook Mitchell, die vergeefs zingeving zoekt in een hoger religieus verband. Wel doet hij allerlei - prachtig verwoorde - inzichten op door boeken te lezen van Tolstoi, Salinger, Teresa de Avila, William James, en vele anderen. Ook raakt hij soms helemaal geïnspireerd door levensverhalen van gelovigen die hij tijdens een wereldreis tegenkomt. Enkele malen heeft hij ook zelf voor even een – meeslepend beschreven- visioen van dieper inzicht. Daarin ziet hij een glimp van mystieke extase, en de vage contouren van een huwelijk met Madeleine. Maar elke keer slaat toch de onrust en twijfel weer toe.

De drie personages draaien dus eindeloos om elkaar en zichzelf heen. Soms word je daar als lezer wat moe van. Zoals je ook ongeduldig kan worden van de uitgebreid toegelichte citaten uit allerlei boeken, hoe mooi die vaak ook zijn. De weifelmoedigheid en naïveteit van Madeleine zijn soms irritant, evenals de (weliswaar fraai beschreven) religieuze aanvechtingen van Mitchell. Niettemin, het verhaal is vele malen intrigerender dan een normaal ‘boy meets girl’ verhaal. De plot houdt je klaarwakker, tot en met het verrassende en ontroerende slot. De twijfel van de personages is herkenbaar, en maakt ze zelfs extra sympathiek en interessant: ze roesten niet vast in kleurloze zelfverzekerdheid, en behouden hun nieuwsgierige open blik. Kortom: er valt het een en ander aan te merken op dit boek, maar prachtig is het wel!

De vertaling is van Jan de Nijs en Gerda Baardman.