Een meesterwerk

Een prachtige lange turf over het Rusland onder Stalin tijdens WO II. Mooi is vooral de Tsjechow-achtige melancholie, en het medegevoel dat de schrijver weet op te wekken voor alle personages; in hun idealisme en hun grootste dromen maar juist ook in hun zwakheden, juist ook op momenten dat ze anderen verraden. Alle personages zijn complexe round characters, noch goed noch slecht: geen van allen heeft de waarheid in pacht, maar allemaal verdienen ze ons begrip. De daders evengoed als de slachtoffers, te meer omdat de daders in dit boek vaak alsnog slachtoffer worden van een systeem waarin ze oprecht (en invoelbaar) geloofden. Ontroerend is ook Grossmans pleidooi voor behoud van menselijke waardigheid in onmenselijke tijden. Kortom, lees en geniet.