Tragiek en lofzang

Volgens sommigen is dit boek niets meer dan een voetnoot bij Cohens later geschreven meesterwerk De uitverkorene van de heer (dat ik kortgeleden las), anderen noemen het een magistraal boek. Tsja, schiet mij maar lek, maar volgens mij klopt het allebei.

Hoofdpersoon is Solal, zoon van de opperrabijn van een Joodse Franstalige enclave in het exotische Kefalonië. Maar wel een vrijgevochten zoon die op Don Juaneske wijze vrouwen schaakt en fortuin maakt in het heidense en antisemitische Europa. Dat levert de nodige volkomen onconventionele passages over liefde en passie op, vaak lofzangen op het leven in alle glorie en schoonheid. En ook veel burleske humor en variété, vooral vanwege het optreden van familieleden van Solal: fantasten, gemankeerde dichters, dromers, oplichters en samaritanen tegelijk, met in hun midden o.a. een onbevoegd advocaat en makelaar van gedane zaken en een weduwnaar uit gierigheid. Maar ja, al die kleurrijke en humoristische personages zijn in zekere zin ook tragisch: het Joodse volk wordt door Solal niet voor niets 'goedlachs, poëtisch, uitgemergeld, extreem en wanhopig' genoemd. Het zijn onaangepasten, uitgestotenen, mensen zonder wortels en houvast. Solals familieleden zijn dus zo buitenissig en excentriek omdat ze Joodse 'buitenstaanders' zijn, en die excentriciteit maakt hen dolkomisch en tragisch tegelijk. Solal kijkt dan ook naar hen met een mengeling van afkeuring, vertedering, wanhoop, haat en liefde. Hij verstoot hen (en daarmee zijn Joodse wortels), zoekt hen weer op, verstoot hen weer, zoekt hen dan weer op voor nieuwe avonturen, enzovoort. En dat levert weer veel komische, ontroerende en schrijndend tragi-komische passages op. Dat geldt ook voor de beschrijving van Solals lotgevallen: hij verwerft op hoogst onorthodoxe en amusante wijze fortuin en liefde, raakt dat op tragi-komische wijze helemaal kwijt, en verandert dan in een paria die zo'n beetje al het Joodse leed personifieert. Tranentrekkende tragiek volgt, maar ook die wordt weer gecombineerd met allerlei komische en ontroerende momenten. En uiteindelijk mondt alle tragiek toch uit in een m.i. prachtige lofzang op het leven, de schoonheid en de hoop.

De uitverkorene van de heer vond ik nog beduidend sterker dan Solal, omdat het nog gevarieerder is en nog adembenemender van stijl, en omdat de passie (in alle positieve en negatieve aspecten) er nog indringender in wordt beschreven. Maar ik vond ook Solal wel heel prachtig, vooral omdat het zo mooi tragiek en komedie combineert en alle tragiek tevens zo mooi combineert met een jubelzang op het leven. En dat alles in een originele stijl die mij voortdurend verraste. Jahaa, een groot schrijver, die Albert Cohen!