Een ontluisterende zedenschets in politiek tumult

Anders dan de lelijke titel doet vermoeden, gaat deze heerlijke roman uit 1869 over meer dan alleen liefdesperikelen.
Zeker; de liefde van Frederic Moreau voor mevrouw Arnaux is de spil van het verhaal, maar daarnaast gaat het ook over de maatschappelijke ambities van Frederic - en zijn leeftijdgenoten - , beschrijft het de politieke intriges rond de tweede Franse revolutie van 1848 en is het vooral een ontluisterende zedenschets van de bourgeoisie. En dit alles speelt zich veelal af in het decor van een schilderachtig beschreven Parijs.


De onzekere en onhandige Frederic wordt verliefd op mevr. Arnaux maar durft dat niet te zeggen en draait er voortdurend omheen. Je zou kunnen zeggen dat in de gecorrumpeerde wereld om hem heen deze liefde voor de eerzame en zachtaardige mevr. Arnaux nog een kern van zuiverheid en ethiek in zijn gevoelsleven zichtbaar maakt, hoewel dit een idee fixe kan zijn, want op het eind van de roman als hij haar weer - gewillig - terugziet beginnen er krasjes in zijn gevoel ten komen als hij ineens haar grijze haren ziet.

Frederic ambieert veel, maar is geen doorzetter en laat zich snel van een plan afbrengen, maar door geluk krijgt hij een erfenis, waardoor hij financieel onafhankelijk is en zich het nietsdoen kan permitteren. Het is een decadente wereld van bourgeoisie en oude adel, waarin hij zich beweegt. Men trouwt om aan een erfenis te komen, zodat men niets hoeft uit te voeren, men ontmoet elkaar veelvuldig in de salons van Parijs, loopt restaurants en kroegen af, en werkt daar aan een netwerk van contacten met de juiste mensen om macht te verwerven en hogerop te komen en makkelijke baantjes te krijgen, die inkomen opleveren, maar waarbij je niks hoeft te doen, zodat je tijd hebt om aan je netwerk te bouwen en met je vermogen weer vermogen op te bouwen. Naast de liefdeloze, berekende huwelijken is er een cultuur van ontrouw ontstaan met maîtresses die zich geheel door getrouwde rijke mannen laten onderhouden.
En eigenlijk is deze deprimerende zedenschets van de hogere klasse ook in onze tijd nog relevant.

Ook in de politieke ontwikkelingen rondom de revolutie van 1848 lijken de meesten gedreven te worden door opportunisme en eigenbelang en blijven de machthebbers de touwtjes in handen houden ondanks het oproer van het volk, dat eigenlijk - volgens Flaubert - ook niet rijp is voor democratie omdat et veelal dom, ruw en ongeletterd is. (De politieke context wordt overigens met veel tijdgebonden details weergegeven, die ik niet geheel doorzie).
Frederic zelf loopt wat rond in de politieke verwikkelingen, maar lijkt niet verder te komen dan observaties, het lijkt langs hem heen te gaan en hij is slecht instrumenteel geïnteresseerd.


Frederic laat zich ook langzaamaan vormen en meeslepen door de opportunistische moraal van die tijd. Hij houdt verschillende vrouwen aan het lijntje, die aanzien en geld kunnen brengen, zoals Louise Roque en mevr. Dombreuse, woont tezelfdertijd samen met zijn maîtresse Rosanette, maar is diep in zijn hart verliefd op mevr. Arnaux en behoudt daardoor nog iets van een respectabele glans, omdat zij een voorbeeld is van zuiverheid en eerlijkheid.
Aan het eind van het boek spreken de vrienden Frederic en Deslauriers uit dat ze eigenlijk geen van beiden iets bereikt hebben in hun leven …

Flaubert getuigt in dit boek van een pessimistische mensvisie, maar weet dat helaas zeer overtuigend en meesterlijk aan ons over te brengen.