De ongrijpbare, voortdurend wegspringende Stiller

De rode draad in dit verhaal is de geschiedenis van White?Stiller die in Zwitserland in een cel zit in afwachting van een proces tegen hem en ontkent dat hij de beeldhouwer Stiller is, een man die jaren geleden plots is verdwenen. Zijn verdediger en de officier van justitie - die later zijn vriend wordt - proberen hem te laten bekennen dat hij Stiller is en doen daar alles aan.

Het eerste deel van het boek bestaat zogezegd uit aantekeningen in een schrift, die door White/Stiller in de gevangenis zijn opgeschreven. Daarin zit al een subjectieve vertekening van de gebeurtenissen, zoals die in deze roman plaatsvinden.
In gesprekken met zijn verdediger, de officier en de cipier vertelt hij sprookjes en verhalen om hen te overtuigen, o.a. over zijn tijd in Mexico en Amerika, waar hij moorden pleegde en over een gevaarlijke tocht in een grot. Stiller wordt geconfronteerd met mensen uit zijn leven en voert met hen lange gesprekken, o.a. met Julika ( zijn echtgenote), met Sybil ( de echtgenote van Rolf de officier en ook de minnares van Stiller) en met Rolf zelf. Daarin hoort hij de levensverhalen waarin hijzelf een rol speelt, maar die nu door hem in het schrift worden opgetekend als verhaal van anderen.
Langzamerhand sijpelt ook voor de lezer door wat er is gebeurd waardoor hij zo hardnekkig ontkent dat hij Stiller is ( los van de vraag of we dat dan ook echt begrijpen..!).
Het tweede deel is een soort epiloog die door de officier van justitie - zijn vriend - wordt geschreven nadat de rechtszitting heeft plaatsgevonden en beschrijft wat er van Stiller is geworden, die weer met Julika samen is gaan wonen en probeert om los te komen van de beelden die ze van elkaar hebben opgebouwd. Maar dat loopt niet goed af en hij vertelt dat het niet gelukt is om samen met Julika gelukkig te zijn.
Ik vond het een heel bijzonder, maar ook complex boek.
Het bevat prachtige verhalen over de belevenissen van Stiller. Een flink deel van het boek bestaat uit de schitterend vertelde levensgeschiedenissen van Julika, Sybil en Rolf, waarin hijzelf als Stiller een rol speelt, en die door hemzelf - ontkennend dat hij Stiller is - uit hun mond in lange gesprekken is opgetekend. Dat geeft een intrigerende spanning aan de geschiedenissen, want wat is nou in godsnaam werkelijkheid en hoe kijkt Stiller daarin naar zichzelf?
Die verschillende zeer gedetailleerd vertelde verhalen, sprookjes, levensgeschiedenissen zijn vol met betekenis, en blijven fragmenten die zich in mijn hoofd niet tot een geheel lieten smeden; het is te complex en veelvormig voor mij om als een samenhangend geheel te bevatten. Maar misschien is dat juist de boodschap.
Die samenhang zit wellicht in een onderliggende filosofie over identiteit en relaties, maar die is voor mij niet helder geworden.
Het boek zet je voortdurend op het verkeerde been en wil ook geen helderheid bieden; Wat is er nou eigenlijk met Stiller aan de hand en waarom weigert hij zo halsstarrig om zichzelf te zijn en hoe lees je een verhaal dat waarschijnlijk door hem is verzonnen en wat gaat er nou in godsnaam eigenlijk mis tussen hem en Julika en wat voor ambitie heeft hij nou eigenlijk? Wat is er eigenlijk aan de hand in dit boek met iedereen? Het blijft ongrijpbaar en dat is als lezer gekmakend, omdat het je geen houvast geeft.
Het boek roept eerder verwondering bij me op dan dat het me geraakt heeft, want hoe wordt je geraakt door zo’n ongrijpbaar, voortdurend wegspringende persoon….?