Overdaad schaadt

In dit boek beschrijft Zola de opkomst van de grote warenhuizen in Parijs - eind 19e eeuw - ten koste van de kleine middenstand.
Het warenhuis In het paradijs voor de vrouw ontwikkelt zich in korte tijd van een lapjeswinkel tot een gigantisch warenhuis dat van alles verkoopt en de omringende buurt volledig opslokt en de nijverheid aldaar en de mensen die daarin werken, ruïneert.

Binnen deze economische intrige staat de relationele intrige tussen Denise en Mouret centraal. Denise is een vriendelijke, oprechte en rationele vrouw, die zich in het warenhuis opwerkt tot een van de machtigste werknemers en die van Mouret houdt, maar daaraan - tot het eind - niet toegeeft. Mouret is de eigenaar van het warenhuis, een zeer energieke en ondernemende persoon, die voortdurend vrouwen manipuleert, maar helemaal voor Denise valt.

Zoals het een naturalist betaamt, wordt het reilen en zeilen in het warenhuis met een bijna wetenschappelijke detaillering beschreven in beeldende en exuberante zinnen. Het is bizar om te zien dat alle commerciële en kapitalistische mechanismen in die tijd al aanwezig waren: de grootschalige reclame, de bewuste beïnvloeding om mensen tot kopen aan te zetten, prestatiebeloning van het personeel om daarmee een sfeer van competitie te kweken, de noodzaak om te blijven groeien, de onzekere rechtspositie van het personeel ( ze kunnen zo ontslagen worden), maar ook de - rationele - zorg voor de het personeel door het ter beschikking stellen van warm eten en slaapplaatsen.

Ik vond deze mechanismen enorm boeiend en onderhoudend beschreven, maar zo op de helft van het boek begon ik een echte meeslepende intrige te missen en vond ik de relaties tussen de hoofdpersonen wel erg bleekjes uitgewerkt. Ik kreeg bijna het gevoel alsof ik een documentaire zat te lezen.
Zola beschrijft het warenhuis als een enorme machinerie, waarin de klanten als een grote massa rond lopen en zo nu en dan zoomt hij in op individuen en hun onderlinge interactie, maar dat blijven kleine radertjes in de grote machinerie van een steeds uitdijend monster.

Dat is jammer, want die momenten dat Zola de tijd neemt om persoonlijke gebeurtenissen te vertellen - bijvoorbeeld de ontmoetingen van Denise en Mouret of de teloorgang van buurtwinkeliers - vond ik het boek ineens intenser en zelfs ontroerend worden. Maar dan zoomt Zola weer snel uit en krijgen we pagina’s lange virtuoze, overdadige beschrijvingen van de zoveelste commerciële happening in het warenhuis.

Voor mij voelt het aan alsof Zola geen maat kan houden en daardoor op gezette momenten de aandacht van de lezer verliest ( althans van mij).