Duister gedoe in het DNA lab

Al sedert het midden van de jaren negentig lees ik Michael Connelly en dat heeft mij welbeschouwd niet veel meer gebracht dan enige verstrooiing en veel leesplezier. Meer heb ik er ook nooit van verwacht. Al die Bossches hebben mij vakkundig vermaakt, maar echt blijven hangen zijn ze toch ook weer niet. Deels zal dit zijn veroorzaakt doordat de verhalen zich allemaal grotendeels tegen hetzelfde decor (LA) afspeelden en deels doordat de getroebleerde Hieronymus Bosch met zijn Vietnamverleden, vermoorde moeder en jeugd in instellingen, gedurende de reeks langzaam maar onontkoombaar gestroomlijnd werd tot Harry Bosch, een gedreven, ietwat nurkse speurprofessional. De enige Connelly die mij werkelijk is bijgebleven is er een zonder Bosch: The Poet. Een geïnspireerde tour de force die in mijn ogen het onbetwiste hoogtepunt was en daarmee logischerwijs tevens het eindpunt had moeten zijn van dat typisch nineties subgenre van de seriemoordenaarsthriller. Zo ging het natuurlijk niet. De seriemoordenaarsthriller sloeg zijn tenten op in Scandinavië (op wat oprispingen, ook in oeuvre van Connelly, na) en leidt daar tot de dag van vandaag een vitaal en uiterst lucratief bestaan. The Poet bleek zelfs niet het einde van de Poet, want deze dook in hoogsteigen persoon weer op in het Boschuniversum, terwijl de held, journalist Jack McEvoy, tien jaar na dato zijn opwachting maakte in toch een seriemoordenaarsthriller The Scarecrow. Dat had om mij allemaal niet zo gehoeven, die sequels konden het niveau van het majestueuze origineel hooguit benaderen, niet evenaren, maar ik werd vakkundig vermaakt, dus zag geen reden tot klagen.

Tot een van de vele aspecten die mij innemen voor het schrijverschap van Michael Connelly behoort ook het feit dat hij zijn personages real-time laat verouderen en geen rare nonsens uithaalt door plotseling een prequel of eerdere episode uit hun leven te beschrijven. Als Jack McEvoy dus weer opduikt in Fair Warning, is er ook voor zo’n hem tien jaar verstreken. Die jaren zijn voor Jack niet echt goed geweest. Ooit een respectabel journalist is hij nu, samen de journalistiek in het algemeen, de marge ingedrukt. De opbrengst uit de verkoop van zijn boeken loopt gestaag terug, dus rijdt Jack al jaren in dezelfde auto, heeft hij een kleiner appartement in een minder gewild deel van de stad betrokken en schrijft hij niet voor de LA Times, maar voor een consumentenwebsite FairWarning, een soort Kassa (of voor de ouderen onder ons: Koning Klant), maar dan op het web. Sommige dingen veranderen echter nooit en dus zit Jack al binnen vijftig bladzijden weer in het vaarwater van een seriemoordenaar. Een vrouw met hij een jaar eerder een onenightstand heeft gehad, is onder verdachte omstandigheden om het leven gekomen en Jack stelt de goede vragen op de juiste plekken, waar de bozo’s van de LAPD allemaal niet op komen, waarschijnlijk omdat ze te druk zijn met het koesteren van een persoonlijke rancune jegens Jack.

Zo ver zo goed, seriemoordenaar, vertrouwde personages en verrassend actuele, relevante plotelementen (nog zo’n aspect dat mij inneemt voor het schrijverschap van Connelly), DNA onderzoek dit keer. Het zou op zijn minst vakkundig vermaak voor allen moeten garanderen, maar zo gemakkelijk gaat dat deze keer niet. Een aantal zaken staat de geloofwaardigheid van dit verhaal in de weg. Om te beginnen zijn dat de non-fictionele elementen. De website FairWarning en diens eigenaar/hoofdredacteur Myron Levin, bestaan echt. Dit gevoegd bij het feit dat als Michael Connelly, voormalig journalist, al een alter ego in zijn boeken zou hebben, Jack McEvoy het meest voor die rol in aanmerking komt, geeft de roman wat ongemakkelijks. Vooral als McEvoy tegen het einde een podcast begint, evenals Connelly, vraag je je als lezer af waar de fictie eindigt en de realiteit begint. De product placement is nog tot daaraan toe, maar een passage als deze, waarin McEvoy het schrijfwerk aan zijn collega overlaat met als motivatie ‘I would be the first to admit that the two books I had published were heavily edited to the point of being reoganized and rewritten. All kudos to my editors but the royalty checks still went to me,’ vestigt in deze context nu eenmaal meer aandacht op zich dan ze dat in een puur fictief universum zou doen.

Veel bezwaarlijker is dat het verhaal van de jacht op de seriemoordenaar en diens motivatie harder lijkt te rammelen en minder bestand is tegen kritische inspectie dan ik van Connelly gewend ben. Hij heeft duidelijk zijn best gedaan om een actueel verhaal te schrijven met incels en DNA onderzoek en zo, maar de motieven van enkele personages kwamen wat mij betreft niet samen tot een logisch sluitend geheel. De grootste teleurstelling betrof misschien nog wel het personage van de seriemoordenaar. Connelly heeft zijn helden altijd sterke, geloofwaardige tegenstrevers gegeven, maar The Shrike (benieuwd hoe ze dat gaan vertalen, de klapekster klinkt toch minder pakkend) is een gezichtsloze schim, niet zozeer een personage, maar een plot element dat naar believen wordt ingezet om een verhaalidee over DNA testen en laboratoria over het voetlicht te krijgen. De consumentenwaarschuwing, hoe terecht en urgent ook, lijkt de thriller hier te overschaduwen. De sombere bespiegelingen over de staat waarin de journalistiek zich bevindt, vormen dan wel weer een authentiek en sterk motief, maar de bijna bezeten angst van Jack McEvoy dat hij zijn primeur gaat verliezen aan een concurrent, is een tikje curieus. Dat lijkt toch voornamelijk een relikwie uit de tijd van de drukpers.

Al met al een duidelijk mindere Connelly dus. De waarschuwingen die de schrijver in zijn verhaal stopt zijn terecht, maar ze maken onbedoeld duidelijk dat een goed idee en goede bedoelingen alleen niet volstaan voor vakkundig vermaak, laat staan voor een goed verhaal. Nu zijn de dalen bij Connelly nog altijd hoger dan de toppen van de meeste van zijn collega’s, dus ik zou niemand dit boek ontraden. Deze schrijver kan echter beter, vandaar dat ik de tweeënhalve ster in dit geval naar beneden afrond.