Knokploeg komt nog eens langs

Het vervolg (de sequel in modern Nederlands) heeft een serieus imagoprobleem. Met dank aan Jaws, Jurrasic Park en The Human Centipede. Onder (nog veel) meer. De reputatie van ‘meer van hetzelfde maar dan minder omdat de schok van het nieuwe eraf is’, is verdiend omdat de vervaardiging van een vervolg veeleer gedreven lijkt d00r angst om geld op de tafel te laten liggen dan uit inspiratie of artistieke noodzaak. Te veel van iets, ook al is het goed, maakt dat het niet wordt gewaardeerd, terwijl schaarste, zelfs aan iets slechts, altijd enige waardering tot gevolg heeft. Dit schreef Cervantes aan het einde van het eerste deel van Don Quichot, waarna hij zich enkele jaren later zette aan het briljante vervolg dat zijn meesterwerk op sommige vlakken overtrof. Ook Through the Looking Glass wordt tegenwoordig gezien als een onlosmakelijk onderdeel van Alice in Wonderland, dus wellicht is literatuur zo niet uitgezonderd van (zie Catch 22 en Closing Time voor hoe het ook wel eens minder gelukkig uit kan pakken), dan toch minder vatbaar voor de wet van de afnemende meeropbrengsten. De aankondiging van een vervolg op Een Bezoek van de Knokploeg vervulde mij dus met evenzoveel hoop als vrees. Dat boek voelde indertijd als in drukinkt en op papier gestolde perfectie. Een web van verhalen zo ingenieus geweven dat het de eenheid van een roman suggereerde, maar dat ook de vrolijke en opwindende wanorde van het internet (dat toen nog leuk was) leek te weerspiegelen en daarbij ook nog eens als een passende elegie voor de ondergaande rockcultuur gelezen kon worden. Een boek ook dat op een curieuze manier geen precedent had (ook niet in het oeuvre van Jennifer Egan) of navolging heeft gekregen. Tot Egan met Het Snoephuis een min of meer regelrecht vervolg schreef.

Het leidende idee achter Het Snoephuis is ‘de mandela’ een soort sociaal netwerk waarnaar mensen hun herinneringen kunnen uploaden. Hoe dit precies werkt en uitpakt, blijft in het vage. Egan mijdt (wijselijk waarschijnlijk) de Black Mirrorroute en schetst slechts in het voorbijgaan de technologische en sociologische impact van dit fenomeen, maar ook als leek met bereidheid mijn ongeloof verregaand op te schorten, vond ik het lastig te aanvaarden dat we kennelijk allemaal een neutrale, alwetende verteller in ons hoofd die alles wat wij meemaken minutieus vastlegt en die wij naar believen zouden kunnen raadplegen. Egan heeft waarschijnlijk Douwe Draaisma niet als research gebruikt en al snel bekroop mij het gevoel dat het hele concept beter werkt als metafoor, een te doorwrochte kunstgreep die Egan heeft bedacht om cultuurkritisch uit de hoek te kunnen komen. Hier komt nog bij dat de verhalen nogal wisselend van kwaliteit zijn. We krijgen een update van een aantal personages uit de Knokploeg, maar soms, zoals in het geval van Lincoln (die van de Powerpoint) vallen deze tamelijk routineus en voorspelbaar uit. Overigens is de Powerpoint hier een futuristisch spionageverhaal verteld in de vorm van cue cards. Ook een voorbeeld van meer van hetzelfde, maar dan anders en beduidend minder. Er zitten echter ook hele aardige verhalen tussen en na wat inzinkingen keert in de laatste episoden, bijvoorbeeld als enkele Knokploeg alumni in een lange mailwisseling terugkijken, iets van de brille van het origineel terug.

Het lijkt onvermijdelijk dat Knokploeg en Snoephuis ooit in een band uitgegeven zullen worden, maar dat zal waarschijnlijk ten koste zal gaan van de waardering van de laatste. Op eigen benen is Het Snoephuis een aardige, zij het wat onevenwichtige verhalenbundel. In de slagschaduw van de voorganger zal het waarschijnlijk verschrompelen tot niet meer dan een appendix daarop.