Op zoek naar de verloren moeder

Delphine de Vigan is een Franse romanschrijfster die enkele prijswinnende boeken op haar naam heeft staan. Haar eerste boek, ‘Dagen zonder honger’, kwam uit onder het pseudoniem Louis Delvig. Ze schrijft vaak sterk autobiografisch, zo ook in dit boek.

In ‘Niets weerstaat de nacht’ gaat De Vigan op zoek naar haar overleden moeder Lucille, die zij dood gevonden heeft nadat ze zelfmoord had gepleegd. Deze zelfmoord blijkt niet de enige dramatische en moeilijk te begrijpen episode uit het leven van Lucille en haar familie. De Vigan spreekt met vrienden en familieleden, roept haar eigen herinneringen op en legt een waar archief aan van dagboekfragmenten, audiocassettes, brieven, teksten, filmopnames en persoonlijke spullen die licht moeten werpen op het leven van haar moeder. Ze stuit daarbij op uitbundige en vrolijke verhalen, veel warmte en liefde, maar ook wanhoop, groot verlies en pijnlijke geheimen. Te midden van dit alles probeert ze zich een beeld te vormen van haar moeder, en vraagt zich af hoe ze haar (en de familie) in dit boek het beste recht kan doen.

Delphine de Vigan doet in dit boek dan ook meer dan alleen de geschiedenis van haar moeder opschrijven. Ze laat dwarsverbanden zien, toont hoe levens en gebeurtenissen op elkaar ingrijpen. Daarmee vertelt ze meer dan een verhaal over dit ene leven alleen; het boek laat zien hoe mensenlevens gevormd wordt door allerlei krachten van buitenaf en van binnenuit.
Het boek gaat ook over familie, over de boodschappen die je meekrijgt, over de verhalen die je elkaar vertelt. Over hoe we leven te midden van de verhalen die ons verteld worden, hoe ze deel van onze persoonlijke geschiedenis worden en hoe onze identiteit vorm krijgt door middel van de verhalen die we onszelf vertellen over onszelf. Wat is van waarde, hoe hoor je je te gedragen, wat is normaal, wat (en wie) telt en wat doet er niet toe? Wat mogen we laten zien en wat moet verborgen blijven? Het verbluffende en vernietigende zwijgen van de familie is net zo belangrijk en vormend als wat wel verteld en eindeloos herhaald mag worden.

Delphine de Vigan houdt zichzelf als verteller niet uit het zicht, maar maakt juist het reconstrueren van het verhaal, het schrijven zelf en de gevolgen die dit heeft tot centraal thema van haar boek. Hoofdstukken waarin ze haar moeders levensverhaal beschrijft - in mooie beeldende taal die het meeleven makkelijk maakt - worden afgewisseld met hoofdstukken waarin ze het schrijfproces uit de doeken doet. Deze hoofdstukken zijn zoekend, de taal minder beeldend, de zinnen minder vloeiend. Ze laten een schrijfster zien die het niet zo precies weet en zich geregeld afvraagt waar ze mee bezig is. Ze krijgt verschillende perspectieven en versies te horen, en zoekt daarin haar eigen weg, waarbij ze vaak kiest voor mildheid. In deze hoofdstukken laat De Vigan zien hoezeer het vertellen een reconstructie is, dat de waarheid die ze zoekt niet alleen onvindbaar is, maar zelfs niet bestaat. De keuzes die ze maakt - wat vertel ik, hoe vertel ik dat, wat geloof ik, wat verzwijg ik, welke betekenis geef ik - zijn háár keuzes en zeggen meer over haarzelf dan over haar moeder, die ook voor haar meest dierbaren onvindbaar blijft.

Het boek maakt dan ook niet alleen indruk vanwege het ontroerende en soms schokkende verhaal dat erin verteld wordt. Het laat ook zien hoe complex en hoe vormend onze familierelaties zijn, hoe de verhalen en ervaringen van de ene generatie op de andere worden overgedragen en hoe ingewikkeld het is hierin je eigen verhaal, je eigen perspectief en je eigen gemoedsrust te vinden. Al met al een prachtige roman, met veel liefde, respect en moed geschreven.