Schokkende, maar fascinerende gedachtestromen

Dit boek is deel II van een trilogie (deel I is Het handboek van de inquisiteurs, deel III Preek tot de krokodillen), maar goed apart leesbaar. Alle drie delen gaan over Portugal onder de dictatuur, en alle delen zijn meerstemmig: er is dus niet één hoofdpersoon. Om de beurt barsten de personages los in een monoloog vol woede, waanzin, teleurstelling en gefnuikte liefde, in zinnen zonder interpunctie die je als lezer toch goed kunt volgen. Tamelijk geniaal vind ik dan hoe Lobo Antunes de lezer via die fragmentarische monologen toch een soort beeld oproept van wat die personages drijft. Ook imponerend vind ik dat hij erin slaagt sympathie te kweken voor deze personages, terwijl ze behoorlijk 'fout' (militaristisch, racistisch, you name it) zijn. De stijl van de innerlijke monologen is absurd en grotesk, en gaat ook werkelijk alle kanten tegelijk op, maar dat past juist goed bij de benauwende en grillige werkelijkheid van de Portugese dictatuur (in Portugal zelf en in Angola). Lobo Antunes veroordeelt of beoordeelt zijn personages niet, hij beschrijft alleen hun koortsachtige gedachtenstroom. En die gedachtestroom is dan vaak zowel schokkend abject (de personages onderdrukken de Angolese negers alsof het niets is) als tragisch (de personages zien alles rondom hen heen storten, en ontkennen dat tegen de klippen op). Daardoor krijg je als lezer afkeer én mededogen. Toch knap dat Lobo Antunes dat elke keer weer voor elkaar krijgt. Het kost mij bij deze schrijver altijd even moeite om in het ritme te komen, maar dan is het ook genieten geblazen. Lees die man!