Herinnering en AI (Marcel Proust, De kant van Swann).

Het was best moeilijk, om gegrepen te worden door De kant van Swann. Toch spreken zijn filosofische gedachten over de aard en reikwijdte van de herinnering nog steeds tot de verbeelding in tijden waarin AI hoogtij viert. Proust geeft aanleiding om herinnering niet primair cognitief-informationeel te duiden, zoals ook nog gebeurt bij veel hedendaagse techniekfilosofen, maar eerder lichamelijk te denken. Je lichamelijkheid herinnert zich niet primair wat maar hoe het bed uit je jeugd geslapen heeft, de plaats van het raam waar het licht van de vuurtoren naar binnen scheen om je nog even te verlichten voor het slapengaan, je benauwenis als je vader je weer eens dronken geslagen had.
Het is zo, zoals Proust zegt, dat je houding herinneringen in een bepaald licht weer te binnen brengt. Het is die houding en stijl die traditioneel aandacht krijgt in literatuur en in de geesteswetenschappen, maar teloor dreigt te gaan in tijden van AI, waarin zelfs filosofen de herinnering als technisch construct gaan zien, en in feite een heel specifiek aspect – het cognitief-computationele – tot maatstaf voor ons begrip van de fenomenen maken. Die totaliserende beweging – de mens is een technisch construct - getuigt van een nervositeit die zich weliswaar terecht keert tegen de traditionele binariteit, maar in plaats daarvan platvloers opgaat in de ontkenning daarvan, zonder nog oog te hebben voor het schemergebied tussen waken en slapen, waar Proust onze aandacht voor vraagt, het gebied waarin je je telkens opnieuw moet oriënteren waar je bent maar ook wie je bent.
Ik noem die totalisering van de techniek het probleem van koning Midas, voor wie alles tot goud wordt. Het is juist de herinnering die tot een duistere sfeer reikt die onze stijl en houding tekent, maar waar het ritme van de technische calculus alleen als clair-obscur thuis is en voor haarzelf ontoegankelijk blijft. Zo is het lezen van de liefdesperikelen van Swann en alle gedoe met Odette onuitstaanbaar, maar blijf ik gegrepen door de duistere opening naar het menszijn die het boek biedt, die mij sterkt in de gedachte dat we filosofisch, en niet alleen techniek-filosofisch, moeten blijven vragen naar de temporaliteit van de herinnering en haar reikwijdte. (Meer blogs over filosofie en literatuur, zie https://vincentblok.wordpress.com/)