De vleselijkheid van de gebroken ervaring (David Szalay, Het vlees)

In Het vlees leren we een type mens kennen die we normaal gesproken niet tegenkomen, een ongeletterde ‘primitief soort man’ (246) die enerzijds volledig opgaat in zijn eigen ervaring – “Hij kent alleen zijn eigen ervaring” (5) - en anderzijds een passieve gevoeligheid aan de dag legt voor het verschil tussen wat je ervaart en de ervaring van die ervaring: “Hij wil niet nog een espresso. ‘Ja, oké’, zegt hij” (44). Waar mogelijk onderdrukt hij die gevoeligheid voor dit verschil: “Is het oké als ik je kus?’ zegt hij. Op hetzelfde moment dat hij het bedenkt, heeft hij het al gezegd. Hij weet hoe het is. Als hij aarzelt laat hij het verder afweten. Dus hij aarzelt niet” (61). Zijn passiviteit sijpelt doorheen het boek, als de ontelbare keren waarin hij ‘oké’ zegt je beginnen te duizelen.
Hoewel het onderscheid tussen actief en passief secundair is als het gaat om de gevoeligheid voor verschil, trof mij de passiviteit van de hoofdpersoon: “Voor zover hij er al over nadenkt, beschouwt hij het baantje in de wijnhandel als iets zeer tijdelijks, als wat hij misschien een paar maanden zal doen, tot hij iets anders heeft gevonden. Alleen doet hij niet echt moeite om iets anders te vinden. Het is alsof hij wacht tot iets anders hem vindt. Of zelfs dat niet eens. Hij denkt eigenlijk helemaal niet aan de toekomst” (88).
Kunnen wij ons met de man identificeren? Het eerste deel zal tot de verbeelding spreken: de mens is degene die weet te wachten tot de Wereld hem of haar vindt en aanspreekt om handelend op te treden. Het tweede deel staat in schril contrast daarmee, want wordt het menselijke handelen niet juist ook getekend door zijn of haar bekommernis om herkomst en toekomst? Loop je niet juist het risico samen te vallen met je ervaring als je je niet meer bekommert om herkomst en toekomst? De hoofdpersoon ervaart dit risico aan den lijve, want hij weet zijn onbekommerdheid niet vol te houden: ‘Iets welt in hem op’ (89), de puur fysieke ervaring van het vlees dat in hem opstaat en de verschilligheid forceert: “Er klinkt een verrassend hard kabaal en dan zit er een splinterige deuk in de deur”(89). Het vlees forceert de verschilligheid van de ervaring. En dat is een mooie les: dat de herkomst van de passieve gevoeligheid voor het verschil tussen je ervaring van de wereld en de ervaring zelf niet iets van het denken is, maar van het vlees. (meer blogs over filosofie en literatuur: https://vincentblok.wordpress.com/)