Rijk en levendig

Heel toegankelijk en levendig geschreven boek. De hoofdpersonen leren we kennen in de salons en in de oorlogsvoering. Het gedrag en gedachten van mensen worden op een zeer rijke manier beschreven, getuigend van een groot psychologisch inzicht en observatievermogen. Hij beschrijft de bijeenkomsten in de salons als een soort toneelstuk waarin iedereen overduidelijk een rol speelt. Later in het boek lijken de hoofdpersonen minder een masker op te hebben en uiten ze zich directer. De hoofdpersonen horen tot de hogere, adelijke klasse met hun geld verbrassende levensstijl maar Tolstoij laat zien dat hij zich bewust is van de ellende van de gewone mensen. Die worden in de oorlog als kanonnenvoer gebruikt en als ze gewond zijn liggen de soldaten met velen op de grond in een ziekenhuis zaal, terwijl even verderop de officieren keurig in bedden verpleegd worden. De roman is heel beeldend met veel dialogen; er wordt een overtuigende, rijke en veelomvattende werkelijkheid tevoorschijn getoverd. Het is ontluisterend hoe Tolstoj de veldslagen beschrijft in alle geuren en kleuren en details en in de beleving van verschillende personen. De legerleiding laat zich leiden door intriges en persoonlijke doelen; stelt plannen op, die nooit uitkomen, geeft opdrachten die niet uitgevoerd worden of die al in het veld zijn uitgevoerd, regimenten komen nooit aan op de plek waar ze zouden moeten zijn en altijd te laat.. Boodschappers rapporteren hoe het ervoor staat, maar die informatie is altijd gekleurd en komt aan als het moment al voorbij is. Op het slagveld zelf worden de keuzes gemaakt door de mensen die daar daadwerkelijk vechten, met al hun eigen persoonlijke doelen, angsten en ambities. Als Napoleon kijkt vanaf een berg hoe de veldslag ervoor staat, hangt er een dikke kruitdamp in het dal; hij ziet helemaal niks en heeft geen idee waar zijn orders eigenlijk op ingrijpen. Het is het feitelijk handelen van de mens dat voortkomt uit de persoonlijke drijfveren dat invloed heeft op gebeurtenissen; niet de plannenmakers en leidinggevenden. In de theorie van Tolstoj komen al die individuele drijfveren en acties samen in een bovenliggende onontkoombare beweging. Die beweging is bijvoorbeeld bepalend voor de afloop van een oorlog. Ook de zieleroerselen van mensen worden door Tolstoj zeer gedetailleerd beschreven in hun gedachtenwereld en gedrag met veel oog en respect voor de eigenheid van elk mens. Maar uiteindelijk zal gebeuren wat er moet gebeuren.