Great American Novel - wel even doorbijten

Ayn Rand, in 1905 te Sint-Petersburg geboren als Alissa Zinovievna Rosenbaum, was een joods-Russische die als tienermeisje al begon met schrijven. Op de vlucht voor de bolsjewieken belandt zij in 1926 bij familie in de VS. In eerste instantie schreef zij vooral filmscripts. Ze brak echter door met Anthem, in 1943. Wereldwijd werden er miljoenen van verkocht. In 1957 verscheen Atlas shrugged dat in de VS insloeg als een bom. Ook als grondlegger van het objectivisme verwierf zij blijvende faam met haar theorie getiteld The virtue of selfishness waarin egoïsme en hebzucht worden bewierookt.

Atlas shrugged is het verhaal van de (fictieve) collectivisering van Amerika. Als kapstok om het verhaal aan op te hangen, heeft Rand de Taggart Transcontinental Railroad gecreëerd. Dagny Taggart en haar broer Jim leiden de succesvolle spoorwegmaatschappij die hun grootvader heeft opgericht. De twee blijken een geheel verschillende visie te hebben op het runnen van het bedrijf. Dagny is de ondernemer pur sang, terwijl Jim zijn oren naar de overheid laat hangen zonder enig initiatief te tonen. Die overheid bedenkt in tijden van toenemende armoede steeds rigoureuzer richtlijnen voor de industriëlen. Via fakenews manipuleert zij de berichtgeving waarin zij de schuld van de situatie in het land in de schoenen van de producenten schuift. Ondertussen worden de grootindustriëlen aan banden gelegd, waarna velen de handdoek in de ring gooien en hun bedrijf – vaak na dat te hebben vernietigd – in arren moede verlaten. Veel van Dagny’s vrienden zijn daarna plots van de aardbodem verdwenen. Ook Taggart Transcontinental kan nauwelijks het hoofd boven water houden. Toch praat Jim de overheidsmaatregelen keer op keer goed. De producenten – symbool voor de Atlas-figuur die de wereld op zijn schouders draagt – dienen zich op te offeren ten behoeve van de verschoppelingen (ofwel parasieten en plunderaars). Uit onmacht tekenen zij de decreten van de overheid, en daarmee hun doodvonnis.
Als Dagny haar laatste hoop heeft gevestigd op een jonge ingenieur, mist zij op het laatste moment een afspraak met de man. Zij ‘kaapt’ een vliegtuigje en achtervolgt het toestel waarin de wetenschapper zojuist is opgestegen. Per toeval belandt zij in een geïsoleerde maatschappij verscholen in de bergen. Daar ontmoet zij John Galt, unieke uitvinder, ondernemer en – volgens Dagny – de meest fantastische man/mens die zij ooit is tegengekomen.

In feite is Atlas shrugged een essay verpakt in een verhaal. Dat essay – het hoofdstuk This is John Galt speaking – geeft gortdroog de filosofische boodschap van Rand weer. Je kunt dat hoofdstuk gevoeglijk overslaan. Haar visie is je in de voorgaande 1000 pagina’s al duidelijk geworden.

Atlas shrugged wordt nog steeds door hele volksstammen in de VS gelezen. Rand’s filosofie, tegen iedere vorm van collectivisme, wordt ook nu door veel Amerikanen aangehangen. Het boek is een great American novel, waarin Rand uiterst scherp karakters schetst, al is dat soms overdone.